{"title":"Ciekawa proweniencja","description":null,"products":[{"product_id":"thomas-aquinas-summa-theologica-1496","title":"Tomasz z Akwinu, Summa Theologica, inkunabuł z 1496 roku","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eAkwinata, Tomasz (ok. 1225–1274)\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima [et secunda] secundae partis Summa Theologiae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e[Norymberga: Anton Koberger, 1496]\u003cbr\u003eFolio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePiękny egzemplarz kompletnej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e monumentalnej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma Theologiae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e św. Tomasza z Akwinu, obejmujący zarówno \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, jak i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, w całości rubrykowany i zachowany kompletnie we współczesnych oprawach. Woluminy wyróżnia ponadto zachowanie licznych, dotąd niezidentyfikowanych fragmentów średniowiecznych rękopisów i wczesnych druków wykorzystanych jako makulatura introligatorska. Obejmują one fragmenty rękopisów w językach niemieckim, hebrajskim i łacińskim, pochodzące z kilku późnośredniowiecznych kodeksów, a także kartę wczesnego druku wykorzystaną jako wyklejka, która wydaje się pochodzić z mediolańskiego wydania \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eExpositio librorum naturalium Aristotelis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Paulusa Veneta z 1476 roku (ISTC ip00211000). Jest to dość nieoczekiwane znalezisko w oprawie wykonanej najwyraźniej na terenie Niemiec i może świadczyć o wczesnym obiegu włoskich książek scholastycznych w niemieckim handlu księgarskim. Hebrajska makulatura rękopiśmienna może z kolei stanowić świadectwo wtórnego wykorzystywania, a niekiedy także celowego niszczenia lub konfiskowania, żydowskich księgozbiorów w późnośredniowiecznych południowych Niemczech.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eISTC odnotowuje 187 egzemplarzy w zbiorach instytucjonalnych. Kompletne egzemplarze \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zawierające zarówno \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, jak i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e i zachowane razem we współczesnych oprawach, są jednak znacznie rzadsze, niż mógłby sugerować ogólny spis egzemplarzy instytucjonalnych, ponieważ wiele odnotowanych egzemplarzy obejmuje tylko jedną z dwóch części. W polskich zbiorach odnotowano 14 egzemplarzy, z których co najmniej 3 zawierają kompletną \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Egzemplarz w Bibliotece Jagiellońskiej jest podobny do niniejszego, gdyż również obejmuje wyłącznie kompletną \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (według spisu egzemplarzy GW). Ze względu na ogromną objętość \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e funkcjonowała w obiegu przede wszystkim w poszczególnych częściach, dzięki czemu studenci, duchowni i uczeni mogli nabywać i konsultować te partie dzieła, które były najbardziej przydatne w ich pracy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejszy egzemplarz zawiera całość \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, powszechnie uznawanej za centralną część teologii moralnej Akwinaty. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e omawia ostateczny cel ludzkiego życia, szczęście, cnotę, występek, prawo i łaskę, a także zawiera słynny wykład Tomasza dotyczący prawa naturalnego, jeden z najbardziej wpływowych tekstów w dziejach zachodniej myśli etycznej i politycznej. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e przedstawia systematyczną analizę poszczególnych cnót i wad, w tym wiary, nadziei, miłości, roztropności, sprawiedliwości, męstwa i umiarkowania, i stała się jedną z najczęściej konsultowanych części \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e przez średniowiecznych i wczesnonowożytnych teologów, spowiedników i kaznodziejów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie zostało wydrukowane przez Antona Kobergera, najważniejszego drukarza i wydawcę piętnastowiecznych Niemiec, i pochodzi z dojrzałego okresu działalności jednej z największych i najbardziej wpływowych oficyn drukarskich ówczesnej Europy. Wydawane przez Kobergera dzieła scholastyczne i teologiczne odegrały zasadniczą rolę w rozpowszechnianiu późnośredniowiecznej nauki na obszarze Świętego Cesarstwa Rzymskiego i poza jego granicami.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55036639281493,"sku":"27TAWP","price":25000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC00826_23.jpg?v=1790108403"},{"product_id":"a-polish-illuminated-choirbook-leaf-by-blazej-derey-poznan-1632","title":"Polska iluminowana karta księgi chórowej autorstwa Błażeja Dereya, Poznań, 1632 r.","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDerey, Błażej OP (ok. 1587–1666).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eIluminowany Kyriale, pojedyncza karta pergaminowa.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003ePoznań, klasztor Dominikanów, 1632.\u003cbr\u003eDuże folio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eMonumentalnie zachowana karta z niezwykłego polskiego dominikańskiego \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1632 roku, przypisywanego tutaj Błażejowi Dereyowi, prawdopodobnie najbardziej charakterystycznemu polskiemu artyście rękopiśmiennemu XVII wieku. Macierzysty rękopis został już wcześniej rozpoznany jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e wykonane dla klasztoru Dominikanów w Poznaniu w 1632 roku (por. Bloomsbury Auctions, Londyn, 6 lipca 2022, poz. 59), jednak ten obecnie rozproszony kodeks najwyraźniej nigdy wcześniej nie został rozpoznany jako dzieło Dereya.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eProponowana tutaj atrybucja opiera się na ścisłej zbieżności datowania, dominikańskiej proweniencji, a przede wszystkim repertuaru dekoracyjnego, i została niezależnie poparta opinią eksperta.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZachowane rękopisy Dereya były przedmiotem znacznego zainteresowania badaczy. Zbigniew Mikołejko charakteryzuje jego twórczość poprzez stonowaną, „złamaną” paletę barwną, szczególnie w zakresie żółcieni; złocone i srebrzone tła; repertuar ornamentów zoomorficznych, obejmujący między innymi delfiny; oraz, co najbardziej charakterystyczne, rozbudowane jedno-, dwu-, trój- i czteropasmowe plecionki. Wszystkie te elementy są wyraźnie obecne na niniejszej karcie.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSzczególnie bliskie analogie można wskazać w dominikańskich rękopisach liturgicznych Dereya zachowanych w Krakowie, w których powtarzają się podobne ornamenty plecionkowe, kolorystyka, dekoracyjne liternictwo i formy zoomorficzne.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRównie przekonująca jest chronologia. Derey tworzył ważne dominikańskie księgi chórowe właśnie w tym okresie. Do zachowanego korpusu należą \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSupplementum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1630 roku (MS 12 L), \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eGraduale de tempore\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1632 roku (MS 9 L), \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eGraduale de sanctis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1633 roku (MS 11 L) oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eGraduale de tempore\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1635 roku (MS 10 L). Rękopisy te są same w sobie okazałymi foliałami, mierzącymi zazwyczaj około 26–28 × 38–40 cm. Niniejsze poznańskie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, o wymiarach 41 × 60 cm, zostało jednak pomyślane w zupełnie innej, monumentalnej skali i wydaje się zdecydowanie największym rękopisem, jaki można obecnie przypisać Dereyowi.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRównie wyjątkowy jest jego kontekst historyczny. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e powstało dla poznańskich Dominikanów, najwyraźniej pod kierunkiem przeora Jacka (Hiacynta) Choryńskiego, którego nazwisko miało znajdować się na pierwotnym frontyspisie wraz z nazwiskiem polskiego prowincjała dominikanów Jerzego Trebnica.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRok 1632 stanowił kulminacyjny moment ważnego programu mecenatu artystycznego i religijnego w poznańskim klasztorze. Za przeoratu Choryńskiego klasztor zamówił u Tomasza Dolabelli monumentalną \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eBitwę pod Lepanto\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, przeznaczoną do kaplicy różańcowej, a obecnie znajdującą się na Zamku Królewskim na Wawelu. Głównym fundatorem dzieła był Stanisław Przyjemski, marszałek wielki koronny. Aleksander Stankiewicz argumentował, że choć Przyjemski prawdopodobnie zapewnił środki finansowe, to uczony Choryński mógł sam opracować program intelektualny i ikonograficzny obrazu. Badacz wysunął nawet przypuszczenie, że przedstawiony na obrazie dominikanin trzymający księgę i świecę może być wizerunkiem Choryńskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eObecność nazwiska Choryńskiego na frontyspisie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e nabiera zatem szczególnego znaczenia. Rękopis, wykonany dla tego samego klasztoru, w tym samym roku i na równie wyjątkową skalę, mógł stanowić część szerszego programu odnowy liturgicznej i artystycznej prowadzonego pod jego kierunkiem. Możliwe jest nawet, że Przyjemski, którego mecenat sfinansował zamówienie u Dolabelli, przyczynił się również do kosztownego wykonania tej księgi chórowej, choć dotychczas nie odnaleziono dokumentów potwierdzających jego udział.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnanych jest kilka kart pochodzących z macierzystego kodeksu. Na zachowanym niegdyś frontyspisie miała znajdować się obszerna inskrypcja łacińska datująca rękopis, wskazująca, że zapisany w nim śpiew odpowiada dominikańskiemu wydaniu Seraphinusa Siccusa z 1620 roku, wymieniająca Trebnica i Choryńskiego oraz wskazująca klasztor poznański jako miejsce przeznaczenia księgi.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eMacierzysty rękopis był już rozproszony przed 1966 rokiem. Poszczególne karty znajdowały się w latach 90. XX wieku w handlu u Bruce’a Ferriniego, natomiast inna karta, wcześniej należąca do kolekcji Corneliusa J. Haucka, znacznie przycięta, datowana błędnie o całe stulecie za wcześnie i z niemieckim opisem katalogowym przyklejonym do verso, została sprzedana w Christie’s w Nowym Jorku w 2006 roku za 2280 USD.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSpektakularny fragment najwyraźniej zaginionej monumentalnej księgi chórowej, powstałej w jednym z najważniejszych okresów mecenatu artystycznego poznańskiego klasztoru Dominikanów, a w świetle przedstawionych tutaj argumentów również istotne uzupełnienie znanego dorobku Błażeja Dereya.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55081938551125,"sku":null,"price":15000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082623_1.jpg?v=1790109816"},{"product_id":"a-1580-dioscorides-herbal","title":"Zielnik Dioskurydesa z 1580 roku, używany przez XVII-wiecznego paryskiego aptekarza","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDioscorides, Pedanius (ok. 40–90); Mathée, Martin.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eLes Six Livres de Ped. Dioscoride Anazarbeen, de la Matiere Medicinale.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eLyon: Loys Cloquemin, 1580.\u003cbr\u003eQuarto.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚwiadectwo praktycznego wykorzystania literatury naukowej we wczesnej epoce nowożytnej. Ten kompletny zielnik, zachowany w skórzanej oprawie z epoki, jest bogato ilustrowany licznymi drzeworytami przedstawiającymi rośliny i zwierzęta, w tym jeżozwierza i konika morskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDzieło zawiera tekst Dioskurydesa, starożytnego greckiego zielarza i farmakologa, określanego mianem „ojca farmakognozji”. Egzemplarz ten pokazuje, że dzieło Dioskurydesa nie było przechowywane jedynie jako autorytet klasyczny, lecz pozostawało podstawowym źródłem europejskiej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003emateria medica\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e przez całe średniowiecze i epokę nowożytną.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eEgzemplarz zawiera wpis własnościowy Philippe’a Bridou z 1650 roku, który określa siebie jako „aspirującego do szlachetnej godności i nauki farmacji”. Wpis, sporządzony siedemdziesiąt lat po wydaniu książki, pozwala rozpoznać ten tom jako podręcznik wykorzystywany podczas zawodowego kształcenia paryskiego aptekarza. Jego praktyka pod kierunkiem \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003emaître apothicaire\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e François Sansona znajduje potwierdzenie we współczesnych źródłach archiwalnych.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eEgzemplarz nosi niewielkie ślady użytkowania, odpowiadające jego długotrwałemu praktycznemu wykorzystaniu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBardzo rzadkie wydanie. USTC odnotowuje zaledwie sześć egzemplarzy w zbiorach instytucjonalnych na świecie: pięć we Francji i jeden w Wielkiej Brytanii. W Polsce nie jest znany żaden inny egzemplarz.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082219209045,"sku":null,"price":7150.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/IMG_2259.jpg?v=1790111365"},{"product_id":"biblia-sacra-1541","title":"Katolicka Biblia z 1541 roku z protestanckimi marginaliami","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePagnino, Santes (1470–1541).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eBiblia Sacra.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eKolonia: Melchior Novesianus, 1541.\u003cbr\u003eFolio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTo wpływowe wydanie Biblii zawiera opracowanie tekstu Santesa Pagnina, dominikanina i hebraisty, który jako pierwszy zastosował podział tekstu biblijnego na numerowane wersety.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJego przekład wywarł istotny wpływ na późniejsze tłumaczenia Biblii na języki narodowe, w tym na wczesne przekłady angielskie, a szczególnie na Biblię brzeską z 1563 roku oraz najwcześniejsze polskie przekłady biblijne, które, jak wskazują badania Rajmunda Pietkiewicza, wielokrotnie opierają się na tekście Pagnina. Wydanie to stanowi zatem jedno z głównych ogniw pośrednich prowadzących do powstania pierwszej protestanckiej Biblii w języku polskim.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWspółczesne badania nad Janem Kochanowskim wykazały również zależność \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePsałterza Dawidów\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e od tekstu Pagnina. Niniejsze dzieło można zatem uznać także za tekstowego poprzednika jednego z najwybitniejszych utworów polskiej literatury renesansowej. Zależność od tekstu Pagnina utrzymywała się aż po Biblię gdańską z 1632 roku i później.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eEgzemplarz zawiera kilka wczesnych rękopiśmiennych marginaliów o charakterze protestanckim, w tym odwołania do zasady \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esola Scriptura\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, stanowiąc interesujące wczesne świadectwo reformacji protestanckiej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eOprawiony w pergamin z epoki lub niewiele późniejszy, z zachowanymi obszernymi fragmentami późnośredniowiecznego rękopisu pergaminowego wtórnie wykorzystanego jako materiał introligatorski. Atrakcyjny egzemplarz tego rzadkiego wydania, którego USTC odnotowuje tylko jeden egzemplarz w Polsce, w zbiorach Biblioteki Ossolineum.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082263249237,"sku":null,"price":3500.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082626_46f38897-e491-4ef9-9ae2-77bfd9685b9f.jpg?v=1790111928"},{"product_id":"greek-new-testament-1534","title":"Między Erazmem a Estienne’em: ważne greckie wydanie Nowego Testamentu z 1534 roku","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003e[Grecki Nowy Testament] Ἡ Καινὴ Διαθήκη; \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eHē Kainḕ Diathḗkē\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eParyż: Simon de Colines, grudzień 1534.\u003cbr\u003eOktawa.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydane dwanaście lat przed pierwszym greckim Nowym Testamentem Estienne’a (1546), wydanie to stanowi ważne ogniwo przejściowe między tekstem Erazma a dojrzałą tradycją krytyczną późniejszego XVI wieku. Był to pierwszy grecki Nowy Testament wydrukowany we Francji, określony przez Darlowa i Moule’a jako „najwcześniejsza próba stworzenia tekstu krytycznego” greckiego Nowego Testamentu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTekst oparto przede wszystkim na wpływowym trzecim wydaniu Erazma z 1522 roku, które miało później stać się jednym z głównych fundamentów tradycji określanej jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTextus Receptus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Uwzględniono również warianty z Poligloty kompluteńskiej, a także pięćdziesiąt dwa warianty tekstowe niepoświadczone w innych drukowanych wydaniach, najwyraźniej zaczerpnięte ze źródeł rękopiśmiennych. Wiele z tych wyjątkowych lekcji ma istotne znaczenie tekstologiczne, w tym pominięcie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eComma Johanneum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, rozwiązanie, którego większość późniejszych drukowanych greckich Nowych Testamentów nie przyjęła przez niemal dwa kolejne stulecia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie to należy do najważniejszych osiągnięć Simona de Colines, jednego z najbardziej płodnych paryskich drukarzy XVI wieku, odpowiedzialnego za około siedemset edycji. Tekst złożono jego drugim krojem pisma greckiego. Książka powstała przy potajemnej współpracy z Antoine’em Augereau, protestanckim rytownikiem i odlewnikiem czcionek, który został stracony za herezję bezpośrednio po ukończeniu druku, w Wigilię Bożego Narodzenia 1534 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eOstatnie składki tego wydania (II–KK) zawierają żywoty ewangelistów oraz prologi w języku greckim.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie niezwykle rzadkie zarówno w zbiorach instytucjonalnych, jak i na rynku antykwarycznym. USTC nie odnotowuje żadnego egzemplarza w bibliotekach brytyjskich, niemieckich, polskich ani włoskich, a w ciągu ostatnich dwóch dekad na rynku pojawiły się najwyraźniej tylko cztery inne egzemplarze (Sotheby’s, 2016; Swann Galleries, 2018; Forum Auctions, 2021; Rare Tome).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082314662229,"sku":null,"price":15000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC008262_e61271a9-92ed-43a5-ae5c-ae675a63a0d3.jpg?v=1790112431"},{"product_id":"ignatius-of-antioch-polycarp-basel-1520","title":"Ojcowie Apostolscy w druku: Ignacy Antiocheński i Polikarp, Bazylea 1520","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eIgnacy Antiocheński; Pseudo-Ignacy; Polikarp.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eGloriosi Christi Martyris Ignatii Antiocheni antistitis, Epistolae undecim. Item una beati Polycarpi martyris epistola, cum argumento Iacobi Fabri Stapulen[sis] in easdem.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eBazylea: Adam Petri, sierpień 1520.\u003cbr\u003eQuarto.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePiękne bazylejskie wydanie listów przypisywanych św. Ignacemu Antiocheńskiemu, wraz z \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eListem Polikarpa\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, opracowane i opatrzone wstępem przez francuskiego humanistę i biblistę Jacques’a Lefèvre’a d’Étaples. Tom należy do zapoczątkowanego na początku XVI wieku odrodzenia zainteresowania Ojcami Apostolskimi i stanowi jeden z najwcześniejszych drukowanych zbiorów, dzięki którym uczeni Europy Zachodniej uzyskali dostęp do pism przypisywanych Ignacemu i Polikarpowi.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZgodnie z praktyką poprzedzającą rozwój XVII-wiecznej krytyki tekstu zbiór obejmuje rozszerzony korpus jedenastu listów ignacjańskich, z których cztery uznaje się obecnie za późniejsze utwory pseudepigraficzne. Wydanie, wydrukowane w Bazylei przez cenionego drukarza humanistycznego Adama Petriego, odzwierciedla renesansowe dążenie do odzyskiwania i rozpowszechniania piśmiennictwa pierwotnego Kościoła, udostępniając ważne teksty patrystyczne teologom zarówno tradycji katolickiej, jak i rodzącego się protestantyzmu. Przez znaczną część XVI wieku stanowiło ważne świadectwo tzw. dłuższej redakcji korpusu ignacjańskiego, zanim zostało zastąpione przez późniejsze wydania krytyczne.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKartę tytułową otacza efektowna drzeworytowa bordiura zaprojektowana przez Ambrosiusa Holbeina, jednego z najwybitniejszych artystów książki działających w Bazylei w pierwszych dekadach XVI wieku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUSTC odnotowuje 26 zachowanych egzemplarzy w zbiorach instytucjonalnych, w tym tylko jeden w Polsce, w Ossolineum, i żadnego w Stanach Zjednoczonych.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082424664405,"sku":null,"price":3500.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082623_47d6fc16-764b-4504-a3af-c1efa2a2b137.jpg?v=1790113712"},{"product_id":"a-renaissance-bible-owned-by-a-priest-who-saved-jews-during-the-holocaust","title":"Renesansowa Biblia należąca do księdza, który ratował Żydów podczas Holokaustu","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBiblia Latina.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eLyon: Jacques Sacon, 10 listopada 1506.\u003cbr\u003eFolio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRzadkie pierwsze wydanie Biblii wydrukowane przez Jacques’a Sacona, niezwykle obszernie opatrzone marginaliami z epoki, rubrykowane, o wyjątkowej późniejszej proweniencji związanej z Martinem Janem Vochočem, czeskim księdzem znanym z pomocy około 1500 Żydom w ucieczce przed nazistowskimi prześladowaniami.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eByła to pierwsza Biblia wydana przez oficynę Jacques’a Sacona, prawdopodobnie dla lyońskiego księgarza Barthélemy’ego Trota. Zapoczątkowała ważną serię łacińskich Biblii, z których Sacon stał się szczególnie znany, i ukazała się sześć lat przed pierwszym z jego wydań drukowanych dla Antona Kobergera.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie ma niezwykle charakterystyczny profil bibliograficzny. W kolofonie Sacon określa książkę słowami \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eImpressum est characteribus venetis per Iacobum Sacon\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, natomiast sygnet na pierwotnej karcie tytułowej wyraźnie naśladował ten stosowany przez wenecką oficynę Giuntów. Połączenie tych elementów wydaje się celowo nawiązywać do wyglądu i prestiżu handlowego produkcji weneckiej, a szczególnie druków Giuntów. Związek ten staje się jeszcze bardziej interesujący z perspektywy późniejszych wydarzeń: ilustrowana łacińska Biblia Giuntów z 1511 roku stała się następnie głównym wzorem dla pierwszej Biblii Sacona i Kobergera z 1512 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie należy również do ważnego okresu przejściowego w historii drukowanego tekstu Wulgaty, pomiędzy odziedziczonymi tradycjami tekstowymi XV wieku a coraz intensywniej poprawianymi i krytycznie opracowywanymi łacińskimi Bibliami XVI stulecia. Sacon oparł się na Biblii wydrukowanej przez Thielmana Kervera dla Jeana Petita w 1504 roku, zawierającej tekst poddany znacznym korektom, wiązanym z pracą redakcyjną Adrianusa Gummellego. Biblia z 1506 roku znajduje się zatem na styku dwóch zjawisk, które miały w coraz większym stopniu kształtować publikowanie Pisma Świętego w nowym stuleciu: rozwijającego się międzynarodowego rynku drukowanych Biblii oraz bardziej ingerującego podejścia do odziedziczonego tekstu łacińskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejszy egzemplarz wyróżnia się obszernymi marginaliami z epoki, występującymi w niemal całym tekście. Najwyraźniej kilku niezidentyfikowanych wczesnych czytelników pozostawiło ciągły zespół not marginalnych, stanowiących nie tylko sporadyczne glosy, lecz świadectwo systematycznej i uważnej lektury Pisma Świętego od początku do końca. Gęstość i ciągłość marginaliów czynią ten egzemplarz szczególnie interesującym świadectwem praktyki czytania i studiowania Biblii w pierwszych latach XVI wieku, w przededniu teologicznych wstrząsów reformacji, które miały przeobrazić zachodnie chrześcijaństwo.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNie mniej niezwykła jest późniejsza proweniencja egzemplarza.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003e6 grudnia 1929 roku Biblię nabył dziewiętnastoletni \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eMartin Jan Vochoč (1910–1967)\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, wpisując ją pod numerem 2320 do swojej prywatnej biblioteki. Vochoč, archiwista, historyk i ksiądz starokatolicki, zyskał później miano „czeskiego Oskara Schindlera” ze względu na swój udział w wystawianiu fikcyjnych świadectw chrztu Żydom próbującym uciec przed nazistowskimi prześladowaniami. Studiował teologię i archiwistykę, przez pewien czas pracował jako historiograf Zakonu Maltańskiego, a w 1936 roku przyjął święcenia kapłańskie w Kościele starokatolickim.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePodczas niemieckiej okupacji Czechosłowacji współpracował z praskim prawnikiem Rudolfem Štursą przy wystawianiu fałszywych świadectw chrztu Żydom starającym się o emigrację. Późniejsze badania odnotowują około 1500 takich dokumentów. Choć liczby tej nie można bezpośrednio utożsamiać z identyczną liczbą uratowanych osób, zachowane świadectwa potwierdzają, że działalność ta umożliwiła wielu Żydom uniknięcie deportacji do obozów koncentracyjnych i prawdopodobnej śmierci.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJego działalność zwróciła uwagę Gestapo. W 1941 roku wydano nakaz przeszukania jego mieszkania i aresztowania go w związku z fałszowaniem żydowskich świadectw chrztu, jednak początkowo został zwolniony z braku dowodów. Następnie, na polecenie Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), skierowano go na roboty przymusowe do Niemiec. W Coburgu w Bawarii pracował jako urzędnik i zachorował na gruźlicę. Z powodu choroby został zwolniony w 1944 roku i powrócił do Pragi, gdzie nadal pozostawał pod nadzorem Gestapo i miał zakaz pełnienia posługi kapłańskiej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDokładnie datowany moment nabycia niniejszej Biblii nadaje tej proweniencji szczególne znaczenie. Vochoč nie nabył jej później, jako uznany duchowny czy historyk, lecz jako dziewiętnastoletni student, siedem lat przed przyjęciem święceń i niemal dekadę przed wydarzeniami, z których miał później zasłynąć. Tom ten przetrwał zatem zarówno jako intensywnie studiowana renesansowa Biblia, jak i materialne świadectwo intelektualnego kształtowania się człowieka, którego późniejsza odwaga postawiła go wobec jednego z najważniejszych moralnych kryzysów XX-wiecznej Europy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRzadkie wydanie. W dwóch rekordach USTC dotyczących tej edycji odnotowano obecnie zaledwie dwanaście egzemplarzy w zbiorach instytucjonalnych, przy czym żadnego nie odnotowano w Polsce ani w Stanach Zjednoczonych.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082477289813,"sku":null,"price":19500.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082626_d7fab68e-3314-456d-b70e-3191d70baa88.jpg?v=1790114108"},{"product_id":"gregory-the-great-s-moralia-in-job-1498","title":"Grzegorz Wielki, Moralia in Job, 1498: późny inkunabuł w oprawie „Ave Maria”","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003e[Grzegorz Wielki] Św. Grzegorz Wielki (ok. 540–604).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eMoralia, sive expositio in Job.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eBrescia: Angelus Britannicus, 2 czerwca 1498.\u003cbr\u003eQuarto.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePiękny późnośredniowieczny egzemplarz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eMoralia\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Grzegorza Wielkiego, pochodzący z ostatniego wydania inkunabułowego, o interesującej wczesnej proweniencji kobiecej. Oprawa została poddana konserwacji, zachowuje jednak szczególnie efektowną przednią okładzinę z epoki, ozdobioną misterną bordiurą z napisem \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eAve Maria\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eMoralia in Job\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Grzegorza Wielkiego, powstałe pod koniec VI wieku, należą do najbardziej wpływowych dzieł średniowiecznej teologii chrześcijańskiej. Jest to obszerny komentarz do Księgi Hioba, w którym Grzegorz wykracza poza dosłowną egzegezę tekstu, interpretując go w wymiarze moralnym, alegorycznym i duchowym oraz podejmując zagadnienia cnoty, grzechu, cierpienia, odpowiedzialności duszpasterskiej i drogi duszy ku Bogu. Dzieło stało się jednym z fundamentalnych tekstów średniowiecznej kultury monastycznej i teologicznej i było szeroko rozpowszechniane przez całe średniowiecze.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082534142293,"sku":null,"price":12750.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082623_4f723ed3-619b-4e75-940d-0cfff4e49f5d.jpg?v=1790114366"},{"product_id":"speculum-historiale-1473","title":"Średniowieczny świat i być może najwcześniejsza drukowana historia Polski: Wincenty z Beauvais, ok. 1473–1476","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eByć może najwcześniejsze drukowane świadectwo historii Polski. To samo wydanie zostało później wykorzystane przez Macieja Miechowitę przy tworzeniu pierwszej drukowanej historii poświęconej Polsce.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eVINCENTIUS BELLOVACENSIS [Wincenty z Beauvais]\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e(ok. 1190–ok. 1264).\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eStrasburg: Adolf Rusch, „R-Printer”, ok. 1473, nie później niż 1476.\u003cbr\u003eCzęści I–IV oprawione w dwóch dużych tomach folio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNajbardziej wpływowa encyklopedia historyczna średniowiecza. Rzadko zachowany egzemplarz obejmujący wszystkie cztery części monumentalnego, 67-wierszowego strasburskiego wydania Adolfa Ruscha, w oprawach z epoki.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eChoć według ISTC wydanie zachowało się w około 136 zbiorach instytucjonalnych na świecie, dokładniejsza analiza wykazu egzemplarzy ujawnia uderzająco fragmentaryczny charakter jego transmisji. Wiele odnotowanych egzemplarzy obejmuje jedynie części I–II lub III–IV, często niekompletne, co odzwierciedla długą historię niezależnego obiegu poszczególnych części dzieła. Egzemplarze zachowujące wszystkie cztery części razem są znacznie rzadsze, niż sugerowałaby sama liczba rekordów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNie udało nam się odnaleźć innego pojawienia się na współczesnym rynku niniejszego wydania Ruscha z zachowanymi wszystkimi czterema częściami. Nawet wybitny XIX-wieczny bibliofil dr Georg Kloss posiadał, jak się wydaje, jedynie dwa pierwsze tomy wydania Johannesa Mentelina z 1473 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW sytuacji, gdy zachowane egzemplarze są często defektowe, rozproszone lub niekompletne, niniejszy egzemplarz, choć niekompletny tekstowo, zachowuje wszystkie cztery części historycznej sekwencji jednego z najbardziej wpływowych dzieł średniowiecznego świata, w tym szczególnie pożądaną, kompletną część czwartą.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRzadkość takich egzemplarzy dostrzegano już w XIX wieku. W swoim fundamentalnym studium \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eAccount of a Copy of the First Edition of the Speculum Maius of Vincent de Beauvais\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (1885) John Ferguson zauważył:\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003e„Trudno wskazać książkę rzadszą niż kompletny zestaw \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eeditio princeps\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum Maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo przeanalizowaniu najważniejszych dostępnych mu zbiorów instytucjonalnych i prywatnych Ferguson stwierdził, że kompletne egzemplarze są niezwykle trudne do odnalezienia, a nawet poszczególne części występują zazwyczaj w stanie niekompletnym. Ponad sto lat później zachowany materiał pozostaje zadziwiająco zgodny z jego obserwacjami.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eEgzemplarze, które udało się prześledzić na współczesnym rynku, są niemal wyłącznie fragmentaryczne lub defektowe. Należą do nich egzemplarz oferowany przez Kiefer (aukcja 54, 2004, poz. 320, 15 000 EUR), obejmujący jedynie części I–II, oraz niekompletny egzemplarz części I–II, kolejno oferowany przez Swann Galleries (2015), Sanctuary Rare Books (2018, 25 000 USD) i Christie’s (2022). Phillip J. Pirages sprzedał ponadto w 2016 roku za 17 500 USD wyłącznie tom III wydania Mentelina, niekompletny o jedną czystą kartę.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSłynny egzemplarz wydania Mentelina z 1473 roku należący do Williama Morrisa, sprzedany w Sotheby’s w 1898 roku (poz. 1192, £36), a następnie nabyty przez New York Public Library, jest jedynym kompletnym, czteroczęściowym strasburskim \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, którego pojawienie się na rynku udało nam się odnotować od czasu nabycia przez State Library Victoria w Australii jej niekompletnego tekstowo, czteroczęściowego egzemplarza od antykwariusza Frederika Mullera około 1854–1876.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiewiele pomników średniowiecznej nauki może dorównać \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Wincentego z Beauvais pod względem ambicji czy wpływu. Dzieło powstało w intelektualnym środowisku dworu króla Francji Ludwika IX, którego dzieci Wincenty miał, jak się przypuszcza, nauczać, i stanowiło najbardziej wszechstronną średniowieczną próbę zebrania i uporządkowania całości ludzkiej wiedzy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDzieło zaczęto ostatecznie przekazywać w czterech wielkich częściach: \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum naturale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, poświęconym światu natury; \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum doctrinale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, obejmującym sztuki i nauki; prawdopodobnie apokryficznym \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum morale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, historii powszechnej prowadzonej od stworzenia świata aż po czasy autora.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSpośród tych części zdecydowanie największy wpływ i najszerszy zasięg osiągnęło \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Odnotowano ponad 250 tomów rękopiśmiennych, a tekst krążył po całej Europie zarówno po łacinie, jak i w adaptacjach w językach narodowych, między innymi francuskim, niderlandzkim, niemieckim i katalońskim.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSpiegel Historiael\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Jacoba van Maerlanta, rozpoczęte w 1283 roku, należy do najwcześniejszych wielkich kompilacji historycznych w języku narodowym, natomiast \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eMiroir historial\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Jeana de Vignay zapewniło dziełu Wincentego centralne miejsce w kulturze historycznej późnośredniowiecznej Francji. Za pośrednictwem tych oraz licznych innych adaptacji wizja historii sakralnej i świeckiej Wincentego stała się jednym z głównych schematów, za pomocą których średniowieczna Europa rozumiała swoją przeszłość.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragmentaryczny stan zachowania wydania nie wynika jedynie z późniejszych strat, lecz również z pierwotnej koncepcji samego dzieła. Współczesne badania podkreślają, że Wincenty zdawał sobie sprawę, iż ogromne rozmiary \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e sprawią, że kompletne egzemplarze pozostaną poza zasięgiem wielu czytelników [Voorbij, 2024]. Dlatego poszczególne części skonstruował tak, aby mogły funkcjonować jako samodzielne dzieła, każde z własnym prologiem i aparatem.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚredniowieczni właściciele często zamawiali lub nabywali wyłącznie te części, które odpowiadały ich zainteresowaniom, a kompletne rękopiśmienne egzemplarze całego \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e same w sobie należały do wyjątków; obecnie odnotowano zaledwie dwa takie kompletne egzemplarze [ibid.]. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e było najbardziej rozpowszechnioną częścią całego przedsięwzięcia, a w jego obrębie część czwarta i ostatnia, rozpoczynająca się od panowania Karola Wielkiego, wydaje się funkcjonować szczególnie często jako samodzielna historia stosunkowo niedawnych dziejów Europy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDuża liczba zbiorów instytucjonalnych posiadających jedynie części I–II, III–IV lub pojedyncze części odzwierciedla zatem sposób transmisji wpisany już w samą koncepcję autora.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa szczególną uwagę zasługuje część czwarta, zawierająca być może najwcześniejsze drukowane świadectwo historii Polski, poprzedzające \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eChronica Polonorum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Miechowity o około czterdzieści sześć lat, a także relacje historyczne zawarte w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eFasciculus Temporum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eHistoria Bohemica\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eChronicon Pontificum et imperatorum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSupplementum Chronicarum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKronice norymberskiej\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnajduje się tu relacja z najazdu mongolskiego na Polskę w 1241 roku, rozpoczynająca się słowami: „Anno quo Christi MCCXLI Tartari vastaverunt Poloniam et Hungariam…”. Dzieło opisuje również podróż Benedykta Polaka przez Polskę u boku Jana di Piano Carpiniego, wysłanych jako posłowie papieża Innocentego IV na dwór mongolski w latach 1245–1247. Jest to szczególnie ważne świadectwo, ponieważ o Benedykcie zachowało się niewiele innych informacji, mimo że był pierwszym Polakiem, o którym wiadomo, że dotarł do Chin, około dwudziestu pięciu lat przed Marco Polo.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTekst wspomina ponadto Konrada I Mazowieckiego, księcia Bolesława oraz kilka innych ważnych postaci wczesnej historii Polski, zachowując prawdopodobnie najwcześniejszą drukowaną relację o zetknięciu Polski ze światem mongolskim oraz o jej miejscu w szerszych sieciach dyplomatycznych i politycznych XIII-wiecznej Europy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejsze wydanie należy do najwcześniejszej drukowanej transmisji tekstu i jest zazwyczaj uznawane za pierwsze wydanie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, poprzedzające datowaną na grudzień 1473 roku strasburską edycję Johanna Mentelina (por. ISTC; BSB-Ink; USTC). Niektórzy bibliografowie i katalogi instytucjonalne, w tym GW, przyjmują jednak ostrożniejsze stanowisko.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie nie jest datowane, a jego pierwszeństwa wobec druku Mentelina nie można wykazać z całkowitą pewnością. Najbezpieczniej określić je zatem jako wydrukowane nie później niż w 1476 roku, na podstawie datowanej noty zakupu w egzemplarzu przywoływanym przez BnF.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydrukowane przez Adolfa Ruscha, słynnego „R-Printera”, należy do fundamentalnych zabytków strasburskiej typografii i najbardziej ambitnych przedsięwzięć pierwszego pokolenia niemieckiego drukarstwa. Przez długi czas identyfikowany jedynie na podstawie charakterystycznej wielkiej litery „R” używanej w jego kroju pisma, Rusch jest dziś rozpoznawany jako zięć i bliski współpracownik Johanna Mentelina, odpowiedzialny za niektóre z najbardziej zaawansowanych technicznie książek wydrukowanych w XV-wiecznym Strasburgu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eHistoria bibliograficzna tego wydania jest zarówno złożona, jak i interesująca. Dawniejsi badacze często łączyli kilka strasburskich edycji pod nazwiskiem Mentelina, jednak późniejsze badania wykazały odrębność niniejszego wydania 67-wierszowego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFerguson rozróżnił poszczególne strasburskie składy typograficzne i zidentyfikował niniejsze wydanie na podstawie charakterystycznych form wersalików. Szczególna wielka litera „R”, od której anonimowy drukarz otrzymał swoje umowne miano, pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów typograficznych wczesnego drukarstwa strasburskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePod względem typograficznym wydanie stanowi jedno z najwybitniejszych osiągnięć pierwszej dekady europejskiego drukarstwa. Wydrukowane słynnym półgotyckim krojem Ruscha, wyróżniającym się charakterystycznymi formami wersalików i subtelnym wykorzystaniem elementów antykwowych, zajmuje fascynujące miejsce pomiędzy kulturą rękopiśmienną a innowacją typograficzną.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUkład strony zachowuje autorytet, rytm i wizualną gęstość średniowiecznego kodeksu, a jednocześnie ukazuje techniczne wyrafinowanie jednej z najwcześniejszych oficyn drukarskich Europy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa szczególną uwagę zasługuje nota z epoki sporządzona przez rubrykatora w części III, na k. 148. Odnotowuje ona pominięcie zakończenia opowieści dotyczącej świętych Eustazjusza i Attali oraz nakazuje uzupełnienie brakującego tekstu z innego źródła.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNota znajduje się bezpośrednio przed fragmentem, w którym karty są w sposób możliwy do wykazania ułożone w niewłaściwej kolejności: dwie zachowane karty zostały błędnie oprawione w innych miejscach zestawu, a dwóch kolejnych brakuje. W połączeniu z zachowanym zaburzeniem kolejności składki adnotacja stanowi świadectwo defektu rozpoznanego już podczas przygotowywania tomu, dając rzadki wgląd w praktyczne realia produkcji i kompletowania „największej drukowanej książki XV wieku” (w odniesieniu do całego \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejszy egzemplarz zachowuje również osobliwy, przerwany program rubrykacji w częściach III–IV: rubrykowanych zostało zaledwie dwadzieścia siedem stron, podczas gdy pozostałe pozostawiono bez dekoracji.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnaczenie tego wydania być może najlepiej ujął Ferguson, pisząc:\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003e„Jeśli nawet nie jest ono równie rzadkie jak Boccaccio Valdarfera, jeśli nie posiada wieku oraz historycznej i samoistnej wartości Biblii Gutenberga czy Psałterza Fusta i Schöffera, jeśli nie jest w stanie osiągać cen znacznie późniejszych i liczniej zachowanych książek, to jednak jako pomnik średniowiecznej nauki i pracy oraz XV-wiecznej sztuki, kunsztu i sumienności nie sposób pragnąć niczego więcej.”\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55093980102997,"sku":null,"price":125000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/P1010881.jpg?v=1790193212"},{"product_id":"bernardino-of-siena-1466","title":"Średniowieczne pieniądze, luksus i małżeństwo: iluminowany rękopis św. Bernardyna ze Sieny, 1466","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚredniowieczna ekonomia, kobiecy luksus i małżeństwo\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚw. Bernardyn ze Sieny (1380–1444); św. Antonin z Florencji (1389–1459); Giovanni d’Andrea (ok. 1270–1348); autor anonimowy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus; Excerpta ex tractatu de restitutionibus; Tractatus de contractibus et usuris; Tractatus de ornatu mulierum; Tractatus de sponsalibus et matrimonio; Casus.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePółnocne Włochy, prawdopodobnie Lombardia, być może Brescia, ok. 1450–1466; druga jednostka pisarska wyraźnie datowana na 18 września 1466 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eIluminowany rękopis na pergaminie. Quarto (173 × 245 mm).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚwięty Bernardyn ze Sieny, nazwany przez papieża Piusa II „drugim Pawłem” i czczony jako „Apostoł Italii”, był najpotężniejszym włoskim kaznodzieją XV wieku i jednym z najwybitniejszych moralistów kształtującego się europejskiego porządku handlowego. Ten kompletny iluminowany rękopis na pergaminie łączy jego monumentalne traktaty o restytucji, kontraktach i lichwie, stanowiące nowatorską analizę własności, kredytu, ceny, kapitału, zysku i pozycji kupca, z niezwykłą sekwencją tekstów poświęconych kobiecemu luksusowi, zaręczynom i małżeństwu. W ten sposób śledzi drogę bogactwa od międzynarodowego rynku poprzez kobiecą modę, biżuterię, posag i dziedziczenie aż po prawne ukształtowanie rodziny.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKodeks zachował się w całości i kompletny, z marginaliami z epoki oraz końcowym prawniczym \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, a następnie trafił do słynnej Biblioteki Minutoli-Tegrimi. Jest znakomitym świadectwem momentu, w którym pieniądz, kobieca konsumpcja i małżeństwo zostały połączone w jeden system europejskiej myśli społecznej. W Polsce, gdzie nazwisko Bernardyna dało nazwę całemu ruchowi religijnemu i kulturowemu, rękopis ten ma szczególny rezonans.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWpływ Bernardyna opierał się na niezwykłym zasięgu jego działalności kaznodziejskiej. Przez ponad trzy dekady przemierzał miasta Italii, przemawiając do kupców, urzędników i tłumnie zgromadzonych mieszkańców na temat moralnych zagrożeń wynikających z gwałtownego rozwoju handlu. Lichwa, oszukańcza wymiana, manipulowanie cenami, ostentacyjna konsumpcja i trwonienie rodzinnego majątku nie były w jego kazaniach zagadnieniami pobocznymi, lecz zasadniczymi zaburzeniami chrześcijańskiej wspólnoty. Jego kampanie potrafiły w dramatyczny sposób zmieniać zachowania społeczne: luksusowe przedmioty i symbole próżności dobrowolnie oddawano i niszczono podczas wydarzeń zapowiadających, a właściwie zapoczątkowujących tradycję rozsławioną później przez Savonarolę jako „stosy próżności”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUkład rękopisu szczególnie wyraźnie ukazuje jego zamierzony charakter. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna zajmuje k. 1r–37v. Nie następuje po nim od razu jego wielki \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Zamiast tego pojawia się dziesięć kart wyraźnie określonych przez skrybę jako wyciągi z traktatu o restytucji dominikanina Antonina z Florencji: „extracta sunt de tractatu quem de restitutionibus edidit … frater Antoninus de Florentia sacri ordinis Predicatorum” (k. 38r–48r). Dopiero na k. 48r rękopis powraca do \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna, który ciągnie się do k. 92r.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eAntonin, dominikanin i arcybiskup Florencji, został zatem świadomie umieszczony pomiędzy dwoma najważniejszymi tekstami ekonomicznymi Bernardyna jako drugi autorytet zajmujący się tym samym problemem moralnym i gospodarczym. Mamy więc do czynienia z kompendium celowo zestawionym tak, aby skonfrontować franciszkańską i dominikańską teologię moralną w kwestii etyki życia gospodarczego, na długo zanim współczesna nauka zaczęła zestawiać obu autorów w podobny sposób.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNie zidentyfikowano innego rękopisu zachowującego dokładnie taką sekwencję tekstów. Niniejszy kodeks wydaje się jedynym zachowanym świadectwem tego konkretnego zestawienia Bernardyna, Antonina i Giovanniego d’Andrea, prowadzącego od restytucji i etyki handlowej poprzez kobiecy luksus aż do zaręczyn i małżeństwa. Bardzo bliską, lecz odmienną paralelę stanowi Cuomo MS 1.7.23, kolejną zaś Biblioteca Comunale Teresiana MS 17. Do rękopisów zbliżonych tematycznie należą Vat. lat. 7698 oraz Society of Antiquaries, London, MS 335.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna rozwija następnie te rozważania w odniesieniu do umów, pożyczek, wymiany, ceny, ryzyka i godziwego zysku handlowego. Bernardyn nie potępiał handlu jako takiego. Jego celem było określenie warunków, w których zysk, kredyt i wymiana mogły funkcjonować w sposób sprawiedliwy, przy uznaniu godziwego wynagrodzenia za pracę, wiedzę i ryzyko. Jego analiza wartości, rzadkości dóbr i przedsiębiorczego osądu jest dziś zaliczana do najbardziej wyrafinowanych osiągnięć scholastycznej myśli ekonomicznej, powstałych na całe stulecia przed wyodrębnieniem się ekonomii politycznej jako samodzielnej dyscypliny.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa k. 93r drugi skryba z epoki rozpoczyna \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu mulierum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina: „Queritur primo utrum ornatus mulierum secundum morem patrie qui videtur vanus et superfluus…”. Tekst wyrósł z rzeczywistego sporu gospodarczego i duszpasterskiego. Obserwant franciszkański odmówił rozgrzeszenia rzemieślnikowi wykonującemu modne stroje i akcesoria dla kobiet. Sprawę skierowano do autorytatywnego rozstrzygnięcia, co skłoniło Antonina do rozważenia odpowiedzialności moralnej związanej z produkcją, sprzedażą i używaniem kobiecych ozdób. Thomas Izbicki datuje tę kontrowersję na lata 1439–1440.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUmieszczenie tego tekstu po traktacie o kontraktach i lichwie jest celowe i znaczące. Po rozważeniu sprawiedliwości pozyskiwania dóbr i wymiany rękopis przechodzi do jednej z najbardziej widocznych form przekształcania bogactwa w społeczny prestiż: stroju i osobistej ozdoby. Kapitał wyprowadzany z gospodarstwa domowego i przeznaczany na modę oraz biżuterię powodował wzrost posagów i wpływał na perspektywy małżeńskie, nadając luksusowi charakter realnej siły ekonomicznej, a nie jedynie moralnego uchybienia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTen sam skryba kontynuuje na k. 96v \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSummula super quarto libro Decretalium de sponsalibus et matrimonio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Giovanniego d’Andrea, zwięzłe omówienie czwartej księgi \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDecretales\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Grzegorza IX, poświęconej zaręczynom i małżeństwu, autorstwa najwybitniejszego kanonisty początku XIV wieku. Rubryka samego rękopisu wyraźnie zaznacza tę zmianę: księga czwarta dotyczy „de sacramento coniugii quod pertinet ad laicos” i dzieli się na \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esponsalia\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ematrimonium\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eOstatni tekst oznacza zatem zmianę zarówno tematu, jak i dyscypliny: teologia moralna ustępuje miejsca prawu kanonicznemu, a zagadnienia bogactwa, konsumpcji i tworzenia gospodarstwa domowego, rozwijane w poprzednich tekstach, zostają przeniesione w ramy prawne, które rzeczywiście regulowały zaręczyny i małżeństwo. Tekst kończy się na k. 99r datowanym explicitem: „Explicit utilissimus tractatellus de sponsalibus et matrimonio. 1466 18 Septemb.” Na tej samej karcie następuje krótki prawniczy \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zapisany odmienną, trzecią ręką. Wraz z marginaliami z epoki świadczy on o tym, że ten starannie wykonany kodeks był wykorzystywany praktycznie niemal od chwili powstania.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRestytucja, kontrakt, konsumpcja, posag i małżeństwo układają się zatem w kolejne etapy jednego, spójnego systemu zarządzania bogactwem. Powstaje w ten sposób wyjątkowo rozległy ciąg intelektualny obejmujący historię gospodarczą, społeczną i historię kobiet, pomyślany jako jedna całość, a nie przypadkowy zbiór niezwiązanych ze sobą traktatów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopis powstał w przełomowym momencie historii przekazu tekstu. Jego datowana część została ukończona 18 września 1466 roku, u samych początków drukarstwa we Włoszech, zaledwie około roku po wydrukowaniu tam pierwszej książki, i na długo przed ustabilizowaniem się drukowanego obiegu któregokolwiek z zawartych tu tekstów. Dzieło Giovanniego d’Andrea ukazało się drukiem dopiero około 1472–1474, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTitulus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina w 1473 roku, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna nie później niż w 1474 roku, a \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina jeszcze później, w drukowanej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma theologica\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn występuje w całym rękopisie po prostu jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003efrater Bernardinus de Senis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, a nie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ebeatus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e czy \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esanctus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, co sugeruje, że kodeks zachowuje wczesną redakcję tekstu, bliską czasom jego autora lub powstałą jeszcze za jego życia. Bernardyn zmarł w 1444 roku, a kanonizowano go w 1450. Główne teksty Bernardyna i Antonina najprawdopodobniej poprzedzają dołączony tekst datowany na 1466 rok i można je ogólnie przypisać trzeciej ćwierci XV wieku, ok. 1450–1475. Mogły więc powstać jeszcze za życia Antonina z Florencji (zm. 1459), określonego w niniejszym rękopisie jedynie jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003evenerabilis pater frater Antoninus de Florentia, sacri ordinis Praedicatorum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePodobne datowane rękopisy dzieł Bernardyna znajdujące się w zbiorach instytucjonalnych przypisywane są zazwyczaj okresowi ok. 1440–1460. Niniejszy egzemplarz pochodzi prawdopodobnie ze środkowej lub późniejszej części tego okresu i należy do najwcześniejszych zachowanych świadectw tekstu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn ze Sieny i Polska\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn nigdy nie odwiedził Polski, lecz jego duchowe dziedzictwo głęboko się tutaj zakorzeniło. Jego uczeń, św. Jan Kapistran, założył w Krakowie w 1454 roku pierwszy polski klasztor bernardynów. Zapoczątkowany w ten sposób ruch franciszkanów obserwantów rozwinął się w jedną z największych i najbardziej wpływowych kulturowo wspólnot zakonnych Rzeczypospolitej Obojga Narodów, cenioną szczególnie za kaznodziejstwo w języku polskim i pobożność ludową.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBłogosławiony Władysław z Gielniowa, autor jednych z najstarszych zachowanych polskich utworów religijnych, należał do jej najważniejszych przedstawicieli. Bernardyni trwale weszli również do polskiej pamięci literackiej: ksiądz Robak w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePanu Tadeuszu\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Mickiewicza i ksiądz Piotr w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDziadach\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e należą do najsłynniejszych przykładów. Bernardynki, wywodzące się z późnośredniowiecznych polskich wspólnot tercjarek franciszkańskich, tworzą najstarsze żeńskie zgromadzenie zakonne rodzimego polskiego pochodzenia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa tym tle znaczenie niniejszego rękopisu w Polsce jest szczególne. W żadnej polskiej kolekcji nie odnotowano obecnie rękopisu sprzed 1500 roku zawierającego ten zbiór traktatów Bernardyna. Kilka średniowiecznych kodeksów z jego dziełami, przechowywanych niegdyś w Bibliotece Narodowej, w tym rękopis \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (Lat.O.ch.II.19) oraz trzy dalsze kodeksy (Lat.O.ch.I.19; Lat.O.ch.I.29; Lat.Q.ch.I.131), zostało zniszczonych podczas II wojny światowej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eObecnie w polskich zbiorach odnotowane są jedynie dwa inne XV-wieczne rękopisy dzieł Bernardyna, oba w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu (Mss. I F 293 i 1990\/I), przy czym żaden z nich nie dorównuje niniejszemu kodeksowi bogactwem iluminacji ani ogólnym poziomem wykonania.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePowyższy przegląd opiera się na bazie \u003ca href=\"http:\/\/manuscripta.pl\/\"\u003eManuscripta.pl\u003c\/a\u003e, Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego, Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej, katalogu Biblioteki Narodowej, POLONIE, NUKAT, Federacji Bibliotek Cyfrowych, Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej, cyfrowych katalogach Biblioteki Książąt Czartoryskich oraz opublikowanym katalogu \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCodices deperditi\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, dokumentującym wojenne straty Biblioteki Narodowej. Ten sam spis \u003ca href=\"http:\/\/manuscripta.pl\/\"\u003eManuscripta.pl\u003c\/a\u003e z lat 2017–2023 wykazał zaledwie trzy kompletne średniowieczne kodeksy znajdujące się w prywatnych zbiorach w Polsce.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZawartość\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 1r–37v\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyn ze Sieny, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 38r–48r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonin z Florencji, wyciągi z \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Rubryka: „Inserta de multis recollecta extracta sunt de tractatu quem de restitutionibus edidit … frater Antoninus de Florentia sacri ordinis Predicatorum”; explicit również identyfikuje Antonina.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 48r–92r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyn ze Sieny, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Incipit: „Incipit tractatus de contractibus usurariis editus per venerabilem patrem fratrem Bernardinum de Senis ordinis fratrum Minorum”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 93r–96r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonin z Florencji, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu mulierum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Incipit: „Queritur primo utrum ornatus mulierum secundum morem patrie qui videtur vanus et superfluus…”; explicit: „Explicit tractatulus pulcher … et utilis de ornatu mulierum. Deo gratias”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 96v–99r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Giovanni d’Andrea, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSummula super quarto libro Decretalium de sponsalibus et matrimonio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Datowany explicit: 18 września 1466.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 99r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Autor anonimowy, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zapisany trzecią ręką, przypuszczalnie przez pierwszego właściciela.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 99v–102v\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Pierwotne liniowane czyste karty należące do części zawierającej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiemal współczesny powstaniu rękopisu spis treści zachowuje tę samą koncepcję kodeksu. W połączeniu z ciągłą foliacją potwierdza to, że już na wczesnym etapie teksty te rozumiano jako jedną, spójną antologię.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55094025355605,"sku":null,"price":300000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC00797.jpg?v=1789735736"},{"product_id":"the-oldest-hebrew-bible-manuscript-in-poland-c-975-1100","title":"Najstarszy rękopis Biblii hebrajskiej w Polsce, ok. 975–1100","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eParaszat Teruma – Księga Wyjścia 26,2–6 z Targumem Onkelosa.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eRękopis na papierze. Prawdopodobnie Babilonia lub Afryka Północna.\u003cbr\u003eOk. \u003ca href=\"tel:975-1100\"\u003e975–1100\u003c\/a\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJeden z najstarszych zachowanych rękopisów Biblii hebrajskiej z Targumem w formie kodeksu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment pojedynczej karty. Zapisany eleganckim, wyrazistym orientalnym pismem kwadratowym w jednej kolumnie. Tekst w pełni wokalizowany i opatrzony znakami kantylacyjnymi (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eniqqud\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eta’amim\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e), bez masory.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment ten stanowi wyjątkowo wczesne świadectwo przekazu tekstu Tory. Szereg konserwatywnych cech paleograficznych przemawia za datowaniem karty na okres około przełomu pierwszego i drugiego tysiąclecia (ok. \u003ca href=\"tel:975-1100\"\u003e975–1100\u003c\/a\u003e n.e.).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo pierwsze, skryba stosuje wydłużanie liter (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003edilatatio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e) w celu wyrównania lewego marginesu, konsekwentnie unikając liter częściowych lub znaków pełniących wyłącznie funkcję wypełniaczy. Praktyka ta zdecydowanie przemawia za pochodzeniem z Afryki Północnej lub Babilonii, a nie z egipskiej czy palestyńskiej tradycji pisarskiej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo drugie, ortografia skryby, archaiczna forma znaków \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esof pasuq\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz morfologia poszczególnych liter wskazują na okres przejściowy w rozwoju orientalnych typów pisma. Brak formalnej masory, czyli not marginalnych, w połączeniu z bardzo wprawnym, lecz indywidualnym charakterem pisma sugeruje, że mógł to być kodeks sporządzony przez samego właściciela, uczonego przeznaczającego go do prywatnego studiowania, a nie zwój synagogalny przeznaczony do użytku wspólnotowego, być może do lektury paraszy Teruma w dziewiętnasty szabat po Simchat Tora.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopis zachowuje istotny fragment paraszy Teruma, szczegółowo opisujący wymiary i konstrukcję zasłon Przybytku. Co szczególnie ważne, tekst płynnie przechodzi pomiędzy hebrajskim oryginałem a klasycznym aramejskim przekładem, Targumem Onkelosa.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNajwcześniejsze zachowane świadectwa Targumu Onkelosa występują na dwóch misach inkantacyjnych z V–VII wieku n.e., odkrytych w Nippur w Babilonii. Niniejsza karta należy natomiast do grupy najwcześniejszych zachowanych świadectw rękopiśmiennych, datowanych na X i XI wiek.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eO ile tekst hebrajski dokładnie odpowiada standardowemu tekstowi masoreckiemu, o tyle partie aramejskie zawierają interesujące warianty tekstowe w porównaniu ze standardowym tekstem \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eComprehensive Aramaic Lexicon\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (CAL):\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKsięga Wyjścia 26,2 (recto):\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e wariant wokalizacji\/pisowni אָכְרָא (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eorka\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e), „długość”, w miejsce częściej spotykanego אָורכּא (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eurka\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKsięga Wyjścia 26,4–6 (verso):\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e odmienne warianty ortograficzne w użyciu prefiksów, zwłaszcza די zamiast standardowego ד.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW przeciwieństwie do zdecydowanej większości zachowanych średniowiecznych hebrajskich fragmentów papierowych karta ta najprawdopodobniej nie pochodzi z genizy kairskiej. Cechy fizyczne wskazują, że została wtórnie mocno przycięta, bez względu na pierwotne marginesy. Takie przycięcie jest charakterystycznym śladem wtórnego wykorzystania jako materiał introligatorski.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo wypędzeniu lub migracji społeczności żydowskich kodeks mógł zostać pozyskany przez późnośredniowiecznego introligatora, pocięty i wklejony w grzbiet lub okładziny innej książki jako materiał wzmacniający. Taki sposób zachowania wskazuje na historię proweniencyjną zasadniczo odmienną od bliskowschodnich znalezisk z genizy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKarta mogła zostać odnaleziona i wtórnie wykorzystana przez późnośredniowiecznego introligatora w basenie Morza Śródziemnego lub Europie Południowej, co odpowiadałoby kierunkowi migracji społeczności żydowskich na zachód.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePoza znaczeniem dla badań nad tekstem biblijnym karta ta stanowi również jeden z bardzo wczesnych zachowanych przykładów wykorzystania papieru jako materiału piśmiennego poza Azją Wschodnią i światem islamu. Technologia produkcji papieru, przejęta przez kalifat Abbasydów z Chin w VIII wieku, całkowicie odmieniła kulturę piśmienną świata islamu. Pod koniec X wieku umożliwiała już szybkie rozpowszechnianie żydowskiej nauki w całym basenie Morza Śródziemnego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment ten jest materialnym świadectwem owego przełomu technologicznego i duchowego, zabytkiem łączącym epokę gaonów ze złotym wiekiem żydowskiej nauki śródziemnomorskiej, bezpośrednio poprzedzającym epokę Majmonidesa.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55094048162133,"sku":null,"price":20000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC008262_0b5b2886-c9d3-49ce-8273-8730ef2a32d3.jpg?v=1790194494"},{"product_id":"terences-comedies-1659","title":"Wczesne rękopiśmienne świadectwo recepcji Molière’a: Komedie Terencjusza, 1659","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWczesne rękopiśmienne świadectwo współczesnej recepcji Molière’a\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTerentius, Publius (ok. 195\/185–159 p.n.e.).\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eComoediae Sex.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eLutetiae Parisiorum: Petrum Lamy, 1659.\u003cbr\u003eFormat octavo.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWspółczesną ręką obok drukowanego \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003edramatis personae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eEunucha\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Terencjusza wpisano niemal kompletną obsadę, przypisując francuskie imię prawie każdej postaci. Dotychczas nie udało się zidentyfikować żadnego odnotowanego wystawienia \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eEunucha\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, które odpowiadałoby tej obsadzie. Adnotacje najprawdopodobniej zachowują więc obsadę nieznanego skądinąd przedstawienia prywatnego, szkolnego, prowincjonalnego lub wędrownego zespołu teatralnego albo współczesnej adaptacji, w której antyczne postaci Terencjusza zostały przekształcone za pomocą języka siedemnastowiecznej sceny francuskiej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopiśmienna obsada jest szczególnie interesująca ze względu na skrajną rzadkość wczesnych rękopiśmiennych świadectw recepcji Molière’a. Nie zachował się żaden rękopis autorski którejkolwiek z jego sztuk, a materiałów rękopiśmiennych związanych ze środowiskiem teatralnym, w którym odbywały się ich pierwsze przedstawienia, przetrwało bardzo niewiele.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWpisane tutaj imiona tworzą uderzająco molierowski zespół. Léandre, Valère, Jacqueline i Perrin występują razem w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eLe Médecin malgré lui\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, wystawionym po raz pierwszy w 1666 roku. La Flèche jest służącym w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eL’Avare\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1668 roku, natomiast Silvestre występuje jako sługa w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eLes Fourberies de Scapin\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1671 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eCo istotniejsze, imiona nie zostały przypisane przypadkowo. W kilku przypadkach postać Terencjusza zastąpiono imieniem bohatera Molière’a pełniącego tę samą funkcję dramatyczną. Młody kochanek otrzymuje imię molierowskiego młodego kochanka, służący imię molierowskiego służącego, a żeńska postać służebna imię odpowiadającej jej postaci kobiecej z komedii Molière’a. Autor adnotacji najwyraźniej rozumiał zatem funkcje dramatyczne poszczególnych bohaterów i świadomie je zestawiał. Połączenie wielokrotnie powtarzających się imion zaczerpniętych z Molière’a z odpowiadającymi im typami postaci sprawia, że przypadkowa zbieżność jest praktycznie nieprawdopodobna.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWśród adnotacji pojawia się również Mondor, słynne imię ze starszej tradycji francuskiego teatru komicznego, związane z Tabarinem. Rękopis zdaje się zatem umieszczać Terencjusza bezpośrednio w żywej tradycji siedemnastowiecznej komedii francuskiej, łącząc bohaterów Molière’a z imionami odziedziczonymi po popularnym teatrze, który go poprzedzał.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopiśmienna lista obsady może pochodzić z lat 70. XVII wieku i tym samym stanowić wyjątkowo wczesne świadectwo bezpośredniego oddziaływania teatru Molière’a, być może jeszcze z okresu jego życia. Czyniłoby to ten wolumin jednym z najwcześniejszych zachowanych świadectw teatralnej recepcji Molière’a. Książka zdaje się dokumentować nieznane dotąd przedstawienie lub adaptację Terencjusza, w której klasyczną komedię świadomie przekształcono za pomocą postaci i typów komicznych współczesnego teatru francuskiego, w tym teatru Molière’a.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55137243136341,"sku":null,"price":25000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082623_ca7143d7-a7bf-4ac7-9085-61350ecfb5ed.jpg?v=1790682892"}],"url":"https:\/\/antykwariat-woodward.com\/pl\/collections\/ciekawa-proweniencja.oembed","provider":"Julia Woodward Antykwariat","version":"1.0","type":"link"}