{"title":"Książki ilustrowane","description":null,"products":[{"product_id":"a-polish-illuminated-choirbook-leaf-by-blazej-derey-poznan-1632","title":"Polska iluminowana karta księgi chórowej autorstwa Błażeja Dereya, Poznań, 1632 r.","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDerey, Błażej OP (ok. 1587–1666).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eIluminowany Kyriale, pojedyncza karta pergaminowa.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003ePoznań, klasztor Dominikanów, 1632.\u003cbr\u003eDuże folio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eMonumentalnie zachowana karta z niezwykłego polskiego dominikańskiego \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1632 roku, przypisywanego tutaj Błażejowi Dereyowi, prawdopodobnie najbardziej charakterystycznemu polskiemu artyście rękopiśmiennemu XVII wieku. Macierzysty rękopis został już wcześniej rozpoznany jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e wykonane dla klasztoru Dominikanów w Poznaniu w 1632 roku (por. Bloomsbury Auctions, Londyn, 6 lipca 2022, poz. 59), jednak ten obecnie rozproszony kodeks najwyraźniej nigdy wcześniej nie został rozpoznany jako dzieło Dereya.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eProponowana tutaj atrybucja opiera się na ścisłej zbieżności datowania, dominikańskiej proweniencji, a przede wszystkim repertuaru dekoracyjnego, i została niezależnie poparta opinią eksperta.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZachowane rękopisy Dereya były przedmiotem znacznego zainteresowania badaczy. Zbigniew Mikołejko charakteryzuje jego twórczość poprzez stonowaną, „złamaną” paletę barwną, szczególnie w zakresie żółcieni; złocone i srebrzone tła; repertuar ornamentów zoomorficznych, obejmujący między innymi delfiny; oraz, co najbardziej charakterystyczne, rozbudowane jedno-, dwu-, trój- i czteropasmowe plecionki. Wszystkie te elementy są wyraźnie obecne na niniejszej karcie.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSzczególnie bliskie analogie można wskazać w dominikańskich rękopisach liturgicznych Dereya zachowanych w Krakowie, w których powtarzają się podobne ornamenty plecionkowe, kolorystyka, dekoracyjne liternictwo i formy zoomorficzne.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRównie przekonująca jest chronologia. Derey tworzył ważne dominikańskie księgi chórowe właśnie w tym okresie. Do zachowanego korpusu należą \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSupplementum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1630 roku (MS 12 L), \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eGraduale de tempore\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1632 roku (MS 9 L), \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eGraduale de sanctis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1633 roku (MS 11 L) oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eGraduale de tempore\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e z 1635 roku (MS 10 L). Rękopisy te są same w sobie okazałymi foliałami, mierzącymi zazwyczaj około 26–28 × 38–40 cm. Niniejsze poznańskie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, o wymiarach 41 × 60 cm, zostało jednak pomyślane w zupełnie innej, monumentalnej skali i wydaje się zdecydowanie największym rękopisem, jaki można obecnie przypisać Dereyowi.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRównie wyjątkowy jest jego kontekst historyczny. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e powstało dla poznańskich Dominikanów, najwyraźniej pod kierunkiem przeora Jacka (Hiacynta) Choryńskiego, którego nazwisko miało znajdować się na pierwotnym frontyspisie wraz z nazwiskiem polskiego prowincjała dominikanów Jerzego Trebnica.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRok 1632 stanowił kulminacyjny moment ważnego programu mecenatu artystycznego i religijnego w poznańskim klasztorze. Za przeoratu Choryńskiego klasztor zamówił u Tomasza Dolabelli monumentalną \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eBitwę pod Lepanto\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, przeznaczoną do kaplicy różańcowej, a obecnie znajdującą się na Zamku Królewskim na Wawelu. Głównym fundatorem dzieła był Stanisław Przyjemski, marszałek wielki koronny. Aleksander Stankiewicz argumentował, że choć Przyjemski prawdopodobnie zapewnił środki finansowe, to uczony Choryński mógł sam opracować program intelektualny i ikonograficzny obrazu. Badacz wysunął nawet przypuszczenie, że przedstawiony na obrazie dominikanin trzymający księgę i świecę może być wizerunkiem Choryńskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eObecność nazwiska Choryńskiego na frontyspisie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKyriale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e nabiera zatem szczególnego znaczenia. Rękopis, wykonany dla tego samego klasztoru, w tym samym roku i na równie wyjątkową skalę, mógł stanowić część szerszego programu odnowy liturgicznej i artystycznej prowadzonego pod jego kierunkiem. Możliwe jest nawet, że Przyjemski, którego mecenat sfinansował zamówienie u Dolabelli, przyczynił się również do kosztownego wykonania tej księgi chórowej, choć dotychczas nie odnaleziono dokumentów potwierdzających jego udział.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnanych jest kilka kart pochodzących z macierzystego kodeksu. Na zachowanym niegdyś frontyspisie miała znajdować się obszerna inskrypcja łacińska datująca rękopis, wskazująca, że zapisany w nim śpiew odpowiada dominikańskiemu wydaniu Seraphinusa Siccusa z 1620 roku, wymieniająca Trebnica i Choryńskiego oraz wskazująca klasztor poznański jako miejsce przeznaczenia księgi.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eMacierzysty rękopis był już rozproszony przed 1966 rokiem. Poszczególne karty znajdowały się w latach 90. XX wieku w handlu u Bruce’a Ferriniego, natomiast inna karta, wcześniej należąca do kolekcji Corneliusa J. Haucka, znacznie przycięta, datowana błędnie o całe stulecie za wcześnie i z niemieckim opisem katalogowym przyklejonym do verso, została sprzedana w Christie’s w Nowym Jorku w 2006 roku za 2280 USD.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSpektakularny fragment najwyraźniej zaginionej monumentalnej księgi chórowej, powstałej w jednym z najważniejszych okresów mecenatu artystycznego poznańskiego klasztoru Dominikanów, a w świetle przedstawionych tutaj argumentów również istotne uzupełnienie znanego dorobku Błażeja Dereya.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55081938551125,"sku":null,"price":15000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082623_1.jpg?v=1790109816"},{"product_id":"a-1580-dioscorides-herbal","title":"Zielnik Dioskurydesa z 1580 roku, używany przez XVII-wiecznego paryskiego aptekarza","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDioscorides, Pedanius (ok. 40–90); Mathée, Martin.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eLes Six Livres de Ped. Dioscoride Anazarbeen, de la Matiere Medicinale.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eLyon: Loys Cloquemin, 1580.\u003cbr\u003eQuarto.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚwiadectwo praktycznego wykorzystania literatury naukowej we wczesnej epoce nowożytnej. Ten kompletny zielnik, zachowany w skórzanej oprawie z epoki, jest bogato ilustrowany licznymi drzeworytami przedstawiającymi rośliny i zwierzęta, w tym jeżozwierza i konika morskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDzieło zawiera tekst Dioskurydesa, starożytnego greckiego zielarza i farmakologa, określanego mianem „ojca farmakognozji”. Egzemplarz ten pokazuje, że dzieło Dioskurydesa nie było przechowywane jedynie jako autorytet klasyczny, lecz pozostawało podstawowym źródłem europejskiej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003emateria medica\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e przez całe średniowiecze i epokę nowożytną.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eEgzemplarz zawiera wpis własnościowy Philippe’a Bridou z 1650 roku, który określa siebie jako „aspirującego do szlachetnej godności i nauki farmacji”. Wpis, sporządzony siedemdziesiąt lat po wydaniu książki, pozwala rozpoznać ten tom jako podręcznik wykorzystywany podczas zawodowego kształcenia paryskiego aptekarza. Jego praktyka pod kierunkiem \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003emaître apothicaire\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e François Sansona znajduje potwierdzenie we współczesnych źródłach archiwalnych.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eEgzemplarz nosi niewielkie ślady użytkowania, odpowiadające jego długotrwałemu praktycznemu wykorzystaniu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBardzo rzadkie wydanie. USTC odnotowuje zaledwie sześć egzemplarzy w zbiorach instytucjonalnych na świecie: pięć we Francji i jeden w Wielkiej Brytanii. W Polsce nie jest znany żaden inny egzemplarz.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082219209045,"sku":null,"price":7150.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/IMG_2259.jpg?v=1790111365"},{"product_id":"martin-luther-criticises-the-pope-first-edition-1522","title":"Marcin Luter na Wartburgu: rzadki traktat z 1522 roku o spowiedzi i władzy papieskiej","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eLuther, Martin (1483–1546).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eVon der Beycht ob die der Bapst macht hab zu gebieten.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eWittenberga (w rzeczywistości Strasburg): Wolfgang Köpfel, 1521 (w rzeczywistości 1522).\u003cbr\u003eQuarto.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePierwsze wydanie tego bardzo rzadkiego, wczesnego traktatu polemicznego Marcina Lutra.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW pierwszych, kształtujących się latach reformacji protestanckiej drukowanie dzieł Lutra mogło być zarówno przedsięwzięciem atrakcyjnym komercyjnie, jak i politycznie ryzykownym. Niniejszy traktat odzwierciedla ten kontekst: jest dziełem polemicznym, kwestionującym władzę papieską oraz niektóre praktyki Kościoła rzymskokatolickiego w epoce nowożytnej. Został napisany podczas pobytu Lutra w ukryciu na zamku Wartburg po jego potępieniu na sejmie Rzeszy w Wormacji. Autor rozważa w nim kwestię spowiedzi oraz zakres władzy papieskiej nad chrześcijańskim sumieniem.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDruki tego rodzaju odegrały istotną rolę w rozpowszechnianiu idei reformacyjnych. Stosunkowo tanie w produkcji i dystrybucji w porównaniu z rękopisami i obszerniejszymi dziełami drukowanymi, umożliwiały szybkie rozprzestrzenianie się pism teologicznych i polemicznych w całej Europie. W rezultacie stosunkowo niewiele z nich przetrwało do naszych czasów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejsze wydanie opatrzono fałszywym adresem wydawniczym wskazującym Wittenbergę; w rzeczywistości zostało wydrukowane w Strasburgu przez Wolfganga Köpfela. Tego rodzaju adresy odzwierciedlały autorytet Wittenbergi jako ośrodka najściślej kojarzonego z Lutrem i wczesnym ruchem protestanckim, a jednocześnie zapewniały drukarzom pewien dystans wobec kontrowersji związanych z publikowaniem tekstów reformacyjnych.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUSTC odnotowuje zaledwie jeden egzemplarz w Polsce i tylko trzynaście egzemplarzy na świecie.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082385146197,"sku":null,"price":9950.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082623_95990ab1-6d53-46d1-ad57-ba221cb4188a.jpg?v=1790113237"},{"product_id":"bernardino-of-siena-1466","title":"Średniowieczne pieniądze, luksus i małżeństwo: iluminowany rękopis św. Bernardyna ze Sieny, 1466","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚredniowieczna ekonomia, kobiecy luksus i małżeństwo\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚw. Bernardyn ze Sieny (1380–1444); św. Antonin z Florencji (1389–1459); Giovanni d’Andrea (ok. 1270–1348); autor anonimowy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus; Excerpta ex tractatu de restitutionibus; Tractatus de contractibus et usuris; Tractatus de ornatu mulierum; Tractatus de sponsalibus et matrimonio; Casus.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePółnocne Włochy, prawdopodobnie Lombardia, być może Brescia, ok. 1450–1466; druga jednostka pisarska wyraźnie datowana na 18 września 1466 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eIluminowany rękopis na pergaminie. Quarto (173 × 245 mm).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚwięty Bernardyn ze Sieny, nazwany przez papieża Piusa II „drugim Pawłem” i czczony jako „Apostoł Italii”, był najpotężniejszym włoskim kaznodzieją XV wieku i jednym z najwybitniejszych moralistów kształtującego się europejskiego porządku handlowego. Ten kompletny iluminowany rękopis na pergaminie łączy jego monumentalne traktaty o restytucji, kontraktach i lichwie, stanowiące nowatorską analizę własności, kredytu, ceny, kapitału, zysku i pozycji kupca, z niezwykłą sekwencją tekstów poświęconych kobiecemu luksusowi, zaręczynom i małżeństwu. W ten sposób śledzi drogę bogactwa od międzynarodowego rynku poprzez kobiecą modę, biżuterię, posag i dziedziczenie aż po prawne ukształtowanie rodziny.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKodeks zachował się w całości i kompletny, z marginaliami z epoki oraz końcowym prawniczym \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, a następnie trafił do słynnej Biblioteki Minutoli-Tegrimi. Jest znakomitym świadectwem momentu, w którym pieniądz, kobieca konsumpcja i małżeństwo zostały połączone w jeden system europejskiej myśli społecznej. W Polsce, gdzie nazwisko Bernardyna dało nazwę całemu ruchowi religijnemu i kulturowemu, rękopis ten ma szczególny rezonans.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWpływ Bernardyna opierał się na niezwykłym zasięgu jego działalności kaznodziejskiej. Przez ponad trzy dekady przemierzał miasta Italii, przemawiając do kupców, urzędników i tłumnie zgromadzonych mieszkańców na temat moralnych zagrożeń wynikających z gwałtownego rozwoju handlu. Lichwa, oszukańcza wymiana, manipulowanie cenami, ostentacyjna konsumpcja i trwonienie rodzinnego majątku nie były w jego kazaniach zagadnieniami pobocznymi, lecz zasadniczymi zaburzeniami chrześcijańskiej wspólnoty. Jego kampanie potrafiły w dramatyczny sposób zmieniać zachowania społeczne: luksusowe przedmioty i symbole próżności dobrowolnie oddawano i niszczono podczas wydarzeń zapowiadających, a właściwie zapoczątkowujących tradycję rozsławioną później przez Savonarolę jako „stosy próżności”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUkład rękopisu szczególnie wyraźnie ukazuje jego zamierzony charakter. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna zajmuje k. 1r–37v. Nie następuje po nim od razu jego wielki \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Zamiast tego pojawia się dziesięć kart wyraźnie określonych przez skrybę jako wyciągi z traktatu o restytucji dominikanina Antonina z Florencji: „extracta sunt de tractatu quem de restitutionibus edidit … frater Antoninus de Florentia sacri ordinis Predicatorum” (k. 38r–48r). Dopiero na k. 48r rękopis powraca do \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna, który ciągnie się do k. 92r.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eAntonin, dominikanin i arcybiskup Florencji, został zatem świadomie umieszczony pomiędzy dwoma najważniejszymi tekstami ekonomicznymi Bernardyna jako drugi autorytet zajmujący się tym samym problemem moralnym i gospodarczym. Mamy więc do czynienia z kompendium celowo zestawionym tak, aby skonfrontować franciszkańską i dominikańską teologię moralną w kwestii etyki życia gospodarczego, na długo zanim współczesna nauka zaczęła zestawiać obu autorów w podobny sposób.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNie zidentyfikowano innego rękopisu zachowującego dokładnie taką sekwencję tekstów. Niniejszy kodeks wydaje się jedynym zachowanym świadectwem tego konkretnego zestawienia Bernardyna, Antonina i Giovanniego d’Andrea, prowadzącego od restytucji i etyki handlowej poprzez kobiecy luksus aż do zaręczyn i małżeństwa. Bardzo bliską, lecz odmienną paralelę stanowi Cuomo MS 1.7.23, kolejną zaś Biblioteca Comunale Teresiana MS 17. Do rękopisów zbliżonych tematycznie należą Vat. lat. 7698 oraz Society of Antiquaries, London, MS 335.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna rozwija następnie te rozważania w odniesieniu do umów, pożyczek, wymiany, ceny, ryzyka i godziwego zysku handlowego. Bernardyn nie potępiał handlu jako takiego. Jego celem było określenie warunków, w których zysk, kredyt i wymiana mogły funkcjonować w sposób sprawiedliwy, przy uznaniu godziwego wynagrodzenia za pracę, wiedzę i ryzyko. Jego analiza wartości, rzadkości dóbr i przedsiębiorczego osądu jest dziś zaliczana do najbardziej wyrafinowanych osiągnięć scholastycznej myśli ekonomicznej, powstałych na całe stulecia przed wyodrębnieniem się ekonomii politycznej jako samodzielnej dyscypliny.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa k. 93r drugi skryba z epoki rozpoczyna \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu mulierum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina: „Queritur primo utrum ornatus mulierum secundum morem patrie qui videtur vanus et superfluus…”. Tekst wyrósł z rzeczywistego sporu gospodarczego i duszpasterskiego. Obserwant franciszkański odmówił rozgrzeszenia rzemieślnikowi wykonującemu modne stroje i akcesoria dla kobiet. Sprawę skierowano do autorytatywnego rozstrzygnięcia, co skłoniło Antonina do rozważenia odpowiedzialności moralnej związanej z produkcją, sprzedażą i używaniem kobiecych ozdób. Thomas Izbicki datuje tę kontrowersję na lata 1439–1440.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUmieszczenie tego tekstu po traktacie o kontraktach i lichwie jest celowe i znaczące. Po rozważeniu sprawiedliwości pozyskiwania dóbr i wymiany rękopis przechodzi do jednej z najbardziej widocznych form przekształcania bogactwa w społeczny prestiż: stroju i osobistej ozdoby. Kapitał wyprowadzany z gospodarstwa domowego i przeznaczany na modę oraz biżuterię powodował wzrost posagów i wpływał na perspektywy małżeńskie, nadając luksusowi charakter realnej siły ekonomicznej, a nie jedynie moralnego uchybienia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTen sam skryba kontynuuje na k. 96v \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSummula super quarto libro Decretalium de sponsalibus et matrimonio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Giovanniego d’Andrea, zwięzłe omówienie czwartej księgi \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDecretales\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Grzegorza IX, poświęconej zaręczynom i małżeństwu, autorstwa najwybitniejszego kanonisty początku XIV wieku. Rubryka samego rękopisu wyraźnie zaznacza tę zmianę: księga czwarta dotyczy „de sacramento coniugii quod pertinet ad laicos” i dzieli się na \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esponsalia\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ematrimonium\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eOstatni tekst oznacza zatem zmianę zarówno tematu, jak i dyscypliny: teologia moralna ustępuje miejsca prawu kanonicznemu, a zagadnienia bogactwa, konsumpcji i tworzenia gospodarstwa domowego, rozwijane w poprzednich tekstach, zostają przeniesione w ramy prawne, które rzeczywiście regulowały zaręczyny i małżeństwo. Tekst kończy się na k. 99r datowanym explicitem: „Explicit utilissimus tractatellus de sponsalibus et matrimonio. 1466 18 Septemb.” Na tej samej karcie następuje krótki prawniczy \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zapisany odmienną, trzecią ręką. Wraz z marginaliami z epoki świadczy on o tym, że ten starannie wykonany kodeks był wykorzystywany praktycznie niemal od chwili powstania.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRestytucja, kontrakt, konsumpcja, posag i małżeństwo układają się zatem w kolejne etapy jednego, spójnego systemu zarządzania bogactwem. Powstaje w ten sposób wyjątkowo rozległy ciąg intelektualny obejmujący historię gospodarczą, społeczną i historię kobiet, pomyślany jako jedna całość, a nie przypadkowy zbiór niezwiązanych ze sobą traktatów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopis powstał w przełomowym momencie historii przekazu tekstu. Jego datowana część została ukończona 18 września 1466 roku, u samych początków drukarstwa we Włoszech, zaledwie około roku po wydrukowaniu tam pierwszej książki, i na długo przed ustabilizowaniem się drukowanego obiegu któregokolwiek z zawartych tu tekstów. Dzieło Giovanniego d’Andrea ukazało się drukiem dopiero około 1472–1474, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTitulus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina w 1473 roku, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna nie później niż w 1474 roku, a \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina jeszcze później, w drukowanej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma theologica\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn występuje w całym rękopisie po prostu jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003efrater Bernardinus de Senis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, a nie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ebeatus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e czy \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esanctus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, co sugeruje, że kodeks zachowuje wczesną redakcję tekstu, bliską czasom jego autora lub powstałą jeszcze za jego życia. Bernardyn zmarł w 1444 roku, a kanonizowano go w 1450. Główne teksty Bernardyna i Antonina najprawdopodobniej poprzedzają dołączony tekst datowany na 1466 rok i można je ogólnie przypisać trzeciej ćwierci XV wieku, ok. 1450–1475. Mogły więc powstać jeszcze za życia Antonina z Florencji (zm. 1459), określonego w niniejszym rękopisie jedynie jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003evenerabilis pater frater Antoninus de Florentia, sacri ordinis Praedicatorum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePodobne datowane rękopisy dzieł Bernardyna znajdujące się w zbiorach instytucjonalnych przypisywane są zazwyczaj okresowi ok. 1440–1460. Niniejszy egzemplarz pochodzi prawdopodobnie ze środkowej lub późniejszej części tego okresu i należy do najwcześniejszych zachowanych świadectw tekstu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn ze Sieny i Polska\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn nigdy nie odwiedził Polski, lecz jego duchowe dziedzictwo głęboko się tutaj zakorzeniło. Jego uczeń, św. Jan Kapistran, założył w Krakowie w 1454 roku pierwszy polski klasztor bernardynów. Zapoczątkowany w ten sposób ruch franciszkanów obserwantów rozwinął się w jedną z największych i najbardziej wpływowych kulturowo wspólnot zakonnych Rzeczypospolitej Obojga Narodów, cenioną szczególnie za kaznodziejstwo w języku polskim i pobożność ludową.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBłogosławiony Władysław z Gielniowa, autor jednych z najstarszych zachowanych polskich utworów religijnych, należał do jej najważniejszych przedstawicieli. Bernardyni trwale weszli również do polskiej pamięci literackiej: ksiądz Robak w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePanu Tadeuszu\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Mickiewicza i ksiądz Piotr w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDziadach\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e należą do najsłynniejszych przykładów. Bernardynki, wywodzące się z późnośredniowiecznych polskich wspólnot tercjarek franciszkańskich, tworzą najstarsze żeńskie zgromadzenie zakonne rodzimego polskiego pochodzenia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa tym tle znaczenie niniejszego rękopisu w Polsce jest szczególne. W żadnej polskiej kolekcji nie odnotowano obecnie rękopisu sprzed 1500 roku zawierającego ten zbiór traktatów Bernardyna. Kilka średniowiecznych kodeksów z jego dziełami, przechowywanych niegdyś w Bibliotece Narodowej, w tym rękopis \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (Lat.O.ch.II.19) oraz trzy dalsze kodeksy (Lat.O.ch.I.19; Lat.O.ch.I.29; Lat.Q.ch.I.131), zostało zniszczonych podczas II wojny światowej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eObecnie w polskich zbiorach odnotowane są jedynie dwa inne XV-wieczne rękopisy dzieł Bernardyna, oba w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu (Mss. I F 293 i 1990\/I), przy czym żaden z nich nie dorównuje niniejszemu kodeksowi bogactwem iluminacji ani ogólnym poziomem wykonania.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePowyższy przegląd opiera się na bazie \u003ca href=\"http:\/\/manuscripta.pl\/\"\u003eManuscripta.pl\u003c\/a\u003e, Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego, Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej, katalogu Biblioteki Narodowej, POLONIE, NUKAT, Federacji Bibliotek Cyfrowych, Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej, cyfrowych katalogach Biblioteki Książąt Czartoryskich oraz opublikowanym katalogu \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCodices deperditi\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, dokumentującym wojenne straty Biblioteki Narodowej. Ten sam spis \u003ca href=\"http:\/\/manuscripta.pl\/\"\u003eManuscripta.pl\u003c\/a\u003e z lat 2017–2023 wykazał zaledwie trzy kompletne średniowieczne kodeksy znajdujące się w prywatnych zbiorach w Polsce.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZawartość\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 1r–37v\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyn ze Sieny, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 38r–48r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonin z Florencji, wyciągi z \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Rubryka: „Inserta de multis recollecta extracta sunt de tractatu quem de restitutionibus edidit … frater Antoninus de Florentia sacri ordinis Predicatorum”; explicit również identyfikuje Antonina.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 48r–92r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyn ze Sieny, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Incipit: „Incipit tractatus de contractibus usurariis editus per venerabilem patrem fratrem Bernardinum de Senis ordinis fratrum Minorum”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 93r–96r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonin z Florencji, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu mulierum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Incipit: „Queritur primo utrum ornatus mulierum secundum morem patrie qui videtur vanus et superfluus…”; explicit: „Explicit tractatulus pulcher … et utilis de ornatu mulierum. Deo gratias”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 96v–99r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Giovanni d’Andrea, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSummula super quarto libro Decretalium de sponsalibus et matrimonio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Datowany explicit: 18 września 1466.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 99r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Autor anonimowy, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zapisany trzecią ręką, przypuszczalnie przez pierwszego właściciela.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 99v–102v\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Pierwotne liniowane czyste karty należące do części zawierającej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiemal współczesny powstaniu rękopisu spis treści zachowuje tę samą koncepcję kodeksu. W połączeniu z ciągłą foliacją potwierdza to, że już na wczesnym etapie teksty te rozumiano jako jedną, spójną antologię.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55094025355605,"sku":null,"price":300000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC00797.jpg?v=1789735736"}],"url":"https:\/\/antykwariat-woodward.com\/pl\/collections\/ksiazki-ilustrowane.oembed","provider":"Julia Woodward Antykwariat","version":"1.0","type":"link"}