{"title":"Książki średniowieczne","description":null,"products":[{"product_id":"thomas-aquinas-summa-theologica-1496","title":"Tomasz z Akwinu, Summa Theologica, inkunabuł z 1496 roku","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eAkwinata, Tomasz (ok. 1225–1274)\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima [et secunda] secundae partis Summa Theologiae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e[Norymberga: Anton Koberger, 1496]\u003cbr\u003eFolio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePiękny egzemplarz kompletnej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e monumentalnej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma Theologiae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e św. Tomasza z Akwinu, obejmujący zarówno \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, jak i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, w całości rubrykowany i zachowany kompletnie we współczesnych oprawach. Woluminy wyróżnia ponadto zachowanie licznych, dotąd niezidentyfikowanych fragmentów średniowiecznych rękopisów i wczesnych druków wykorzystanych jako makulatura introligatorska. Obejmują one fragmenty rękopisów w językach niemieckim, hebrajskim i łacińskim, pochodzące z kilku późnośredniowiecznych kodeksów, a także kartę wczesnego druku wykorzystaną jako wyklejka, która wydaje się pochodzić z mediolańskiego wydania \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eExpositio librorum naturalium Aristotelis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Paulusa Veneta z 1476 roku (ISTC ip00211000). Jest to dość nieoczekiwane znalezisko w oprawie wykonanej najwyraźniej na terenie Niemiec i może świadczyć o wczesnym obiegu włoskich książek scholastycznych w niemieckim handlu księgarskim. Hebrajska makulatura rękopiśmienna może z kolei stanowić świadectwo wtórnego wykorzystywania, a niekiedy także celowego niszczenia lub konfiskowania, żydowskich księgozbiorów w późnośredniowiecznych południowych Niemczech.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eISTC odnotowuje 187 egzemplarzy w zbiorach instytucjonalnych. Kompletne egzemplarze \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zawierające zarówno \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, jak i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e i zachowane razem we współczesnych oprawach, są jednak znacznie rzadsze, niż mógłby sugerować ogólny spis egzemplarzy instytucjonalnych, ponieważ wiele odnotowanych egzemplarzy obejmuje tylko jedną z dwóch części. W polskich zbiorach odnotowano 14 egzemplarzy, z których co najmniej 3 zawierają kompletną \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Egzemplarz w Bibliotece Jagiellońskiej jest podobny do niniejszego, gdyż również obejmuje wyłącznie kompletną \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (według spisu egzemplarzy GW). Ze względu na ogromną objętość \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e funkcjonowała w obiegu przede wszystkim w poszczególnych częściach, dzięki czemu studenci, duchowni i uczeni mogli nabywać i konsultować te partie dzieła, które były najbardziej przydatne w ich pracy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejszy egzemplarz zawiera całość \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Pars\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, powszechnie uznawanej za centralną część teologii moralnej Akwinaty. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePrima Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e omawia ostateczny cel ludzkiego życia, szczęście, cnotę, występek, prawo i łaskę, a także zawiera słynny wykład Tomasza dotyczący prawa naturalnego, jeden z najbardziej wpływowych tekstów w dziejach zachodniej myśli etycznej i politycznej. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSecunda Secundae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e przedstawia systematyczną analizę poszczególnych cnót i wad, w tym wiary, nadziei, miłości, roztropności, sprawiedliwości, męstwa i umiarkowania, i stała się jedną z najczęściej konsultowanych części \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e przez średniowiecznych i wczesnonowożytnych teologów, spowiedników i kaznodziejów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie zostało wydrukowane przez Antona Kobergera, najważniejszego drukarza i wydawcę piętnastowiecznych Niemiec, i pochodzi z dojrzałego okresu działalności jednej z największych i najbardziej wpływowych oficyn drukarskich ówczesnej Europy. Wydawane przez Kobergera dzieła scholastyczne i teologiczne odegrały zasadniczą rolę w rozpowszechnianiu późnośredniowiecznej nauki na obszarze Świętego Cesarstwa Rzymskiego i poza jego granicami.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55036639281493,"sku":"27TAWP","price":25000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC00826_23.jpg?v=1790108403"},{"product_id":"gregory-the-great-s-moralia-in-job-1498","title":"Grzegorz Wielki, Moralia in Job, 1498: późny inkunabuł w oprawie „Ave Maria”","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003e[Grzegorz Wielki] Św. Grzegorz Wielki (ok. 540–604).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eMoralia, sive expositio in Job.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eBrescia: Angelus Britannicus, 2 czerwca 1498.\u003cbr\u003eQuarto.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePiękny późnośredniowieczny egzemplarz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eMoralia\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Grzegorza Wielkiego, pochodzący z ostatniego wydania inkunabułowego, o interesującej wczesnej proweniencji kobiecej. Oprawa została poddana konserwacji, zachowuje jednak szczególnie efektowną przednią okładzinę z epoki, ozdobioną misterną bordiurą z napisem \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eAve Maria\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eMoralia in Job\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Grzegorza Wielkiego, powstałe pod koniec VI wieku, należą do najbardziej wpływowych dzieł średniowiecznej teologii chrześcijańskiej. Jest to obszerny komentarz do Księgi Hioba, w którym Grzegorz wykracza poza dosłowną egzegezę tekstu, interpretując go w wymiarze moralnym, alegorycznym i duchowym oraz podejmując zagadnienia cnoty, grzechu, cierpienia, odpowiedzialności duszpasterskiej i drogi duszy ku Bogu. Dzieło stało się jednym z fundamentalnych tekstów średniowiecznej kultury monastycznej i teologicznej i było szeroko rozpowszechniane przez całe średniowiecze.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55082534142293,"sku":null,"price":12750.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082623_4f723ed3-619b-4e75-940d-0cfff4e49f5d.jpg?v=1790114366"},{"product_id":"a-renaissance-encyclopaedia-of-the-house-grapaldi-s-de-partibus-aedium-1494","title":"Renesansowa encyklopedia domu: De partibus aedium Grapaldiego, 1494","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eGrapaldus, Franciscus Marius (1460–1515).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe partibus aedium.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eParma: Angelus Ugoletus, 1494.\u003cbr\u003eQuarto.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW Polsce nie odnotowano żadnego egzemplarza. To rzadkie wydanie inkunabułowe zawiera \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe partibus aedium\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Francesca Maria Grapaldiego, niezwykły i wyjątkowo interesujący renesansowy traktat poświęcony częściom, wyposażeniu i funkcjonowaniu domu. Wydrukowane w Parmie przez Angelusa Ugoletusa w 1494 roku, należy do niewielkiej, lecz ważnej grupy XV-wiecznych druków dotyczących architektury, przestrzeni domowej, kultury materialnej oraz przywracania klasycznej terminologii. Pomimo stosunkowo niewielkiego formatu dzieło jest ambitne intelektualnie: Grapaldi traktuje dom nie tylko jako budynek, lecz jako kompletną przestrzeń życia człowieka, funkcjonowania społeczeństwa i działalności intelektualnej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFrancesco Mario Grapaldi był parmeńskim humanistą, poetą, antykwariuszem i literatem. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe partibus aedium\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, jego najbardziej znane dzieło, odzwierciedla szerokie, encyklopedyczne zainteresowania renesansowego humanizmu. Czerpiąc obficie z autorów klasycznych, zwłaszcza piszących o architekturze, historii naturalnej, rolnictwie, gospodarstwie domowym i terminologii antykwarycznej, Grapaldi ujmuje świat domu jako erudycyjny przegląd pomieszczeń, konstrukcji, wyposażenia, narzędzi, ogrodów, zwierząt, żywności, wina i praktyk związanych z prowadzeniem gospodarstwa. Nie jest to zatem podręcznik architektury w wąskim, witruwiańskim znaczeniu, lecz humanistyczny leksykon domu i jego zawartości.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDzieło ma formę swego rodzaju tematycznego słownika lub encyklopedii życia domowego. Grapaldi omawia poszczególne części domu oraz otaczające go przestrzenie, między innymi kuchnię, bibliotekę, pokój dziecięcy, ptaszarnię, staw rybny, stajnię, ogród i magazyn. Wychodząc od tych kategorii architektonicznych i gospodarskich, przechodzi następnie do przedmiotów, materiałów, czynności i słownictwa z nimi związanych. Tekst stanowi dzięki temu cenne świadectwo renesansowego pojmowania domu jako miejsca nauki, przechowywania i eksponowania przedmiotów, produkcji, przygotowywania i spożywania żywności, życia towarzyskiego oraz porządku moralnego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnaczenie dzieła wykracza daleko poza historię architektury. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe partibus aedium\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e jest również istotnym źródłem dla historii leksykografii, gospodarstwa domowego, gastronomii, ogrodnictwa i książki. Późniejsze wydania przedstawiają dzieło wprost jako leksykon, a zastosowana przez Grapaldiego metoda zapowiada encyklopedyczne tendencje wielu XVI-wiecznych słowników. Szczególnie interesujący jest jego opis biblioteki, obejmujący słynną relację dotyczącą produkcji papieru. W innych miejscach autor omawia żywność, wino, przechowywanie zapasów, zaopatrzenie gospodarstwa, narzędzia, rzemiosła, zwierzęta i ogrody, czyniąc dzieło bogatym źródłem wiedzy o kulturze materialnej renesansowego domu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003e„Zawiera glosariusz terminów używanych w budownictwie, ogrodnictwie i rzemiosłach domowych; obejmuje także interesującą wędrówkę po domu, jego pokoju dziecięcym i bibliotece, stawie rybnym, ptaszarni i stajniach. Dotyczy również architektury i gastronomii” (Stillwell). „Dzieło to było wczesnym słownikiem i prawdopodobnie pierwszym uwzględniającym terminologię architektoniczną” (Fowler). „Opisuje rozmaite potrawy i wina, które należy przechowywać w domu, kiedy i w jaki sposób je podawać oraz jak unikać marnotrawstwa i nadmiaru” (Simon).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eParmeńskie wydanie z 1494 roku jest pierwszym wydaniem dzieła i zarazem jego jedyną edycją inkunabułową. W XVI wieku ukazała się seria kolejnych wydań, w tym wersje poprawione i rozszerzone, świadczące o trwałej użyteczności i popularności tekstu. Wydanie jest rzadkie. ISTC odnotowuje egzemplarze w czterdziestu instytucjach, przy czym żadnego w Polsce i zaledwie dwa w Niemczech. Edycja ta jest zatem interesująca nie tylko jako wczesny druk dotyczący architektury i kultury antykwarycznej, lecz również jako świadectwo humanistycznej próby uporządkowania materialnego świata domu za pomocą języka klasycznego i erudycyjnej klasyfikacji.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55093834285397,"sku":null,"price":15000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC008262_b5794120-1f93-46ab-8c62-66e3c03c182c.jpg?v=1790191536"},{"product_id":"seneca-on-stoicism-1492","title":"Seneka o stoicyzmie, życiu i cnocie: wenecki inkunabuł z 1492 roku","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSeneka, Lucjusz Anneusz [Seneca] (ok. 4 p.n.e.–65 n.e.).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eOpera philosophica et epistolae.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eWenecja: Bernardinus de Choris, de Cremona, 31 października 1492.\u003cbr\u003eFolio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTo inkunabułowe wydanie przedstawia korpus dzieł filozoficznych, etycznych i epistolarnych Seneki, wraz z tekstami pseudo-Seneki, w formie, w jakiej był on znany późnemu średniowieczu i wczesnemu renesansowi. Wydrukowane w Wenecji przez Bernardinusa de Choris z Cremony 31 października 1492 roku, należy do dojrzałego okresu włoskiego drukarstwa humanistycznego, kiedy dzieła autorów klasycznych zaczęto gromadzić w obszernych drukowanych korpusach przeznaczonych do użytku naukowego, moralnego i retorycznego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eLucjusz Anneusz Seneka, znany jako Seneka Młodszy, był jedną z najważniejszych postaci intelektualnych wczesnego Cesarstwa Rzymskiego. Urodzony w Kordubie w Hiszpanii około 4 roku p.n.e., zdobył w Rzymie znaczącą pozycję jako filozof stoicki, mówca, polityk i wychowawca cesarza Nerona. Jego kariera zakończyła się w 65 roku n.e., kiedy został zmuszony do popełnienia samobójstwa po domniemanym udziale w spisku Pizona.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePisma Seneki wywarły wyjątkowo trwały wpływ na myśl moralną późnego antyku, średniowiecza i renesansu. Stoicki nacisk na panowanie nad sobą, stałość, obojętność wobec zmienności losu, opanowanie namiętności oraz etyczne kształtowanie jednostki uczyniły go jednym z najczęściej czytanych autorów pogańskich w chrześcijańskiej kulturze intelektualnej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZawartość tego wydania jest celowo obszerna. Obejmuje najważniejsze traktaty moralne i polityczne, takie jak \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe clementia\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe beneficiis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ira\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe beata vita\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe tranquillitate vitae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe brevitate vitae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, a także \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eEpistolae ad Lucilium\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, wielkie epistolarne rozważania Seneki nad filozofią jako sztuką życia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTom zawiera również teksty przekazywane pod imieniem Seneki, lecz obecnie uznawane za nieautentyczne lub błędnie mu przypisywane, w tym \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe moribus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, pseudo-Senekowe \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe quattuor virtutibus cardinalibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Marcina z Bragi, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eProverbia Senecae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz apokryficzną korespondencję Seneki ze św. Pawłem.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePonadto wydanie obejmuje teksty retoryczne przypisywane obecnie Senece Starszemu, mianowicie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDeclamationes\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSuasoriae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eControversiae\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW rezultacie otrzymujemy nie tylko wydanie dzieł Seneki filozofa, lecz drukowany pomnik szerszego, średniowiecznego i humanistycznego wyobrażenia „Seneki” jako moralisty, retora, doradcy politycznego i niemal chrześcijańskiego mędrca.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWłączenie korespondencji między Seneką a św. Pawłem ma szczególne znaczenie dla zrozumienia świata intelektualnego, w którym powstało to wydanie. Choć listy te są dziś uznawane za apokryficzne, przez stulecia podtrzymywały średniowieczne przekonanie o bliskości Seneki wobec objawienia chrześcijańskiego. Ich obecność w tym wydaniu odzwierciedla utrzymujące się w renesansie zainteresowanie godzeniem pogańskiej filozofii moralnej z chrześcijańską nauką etyczną.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePodobnie przypisywanie Senece dzieł późniejszych autorów chrześcijańskich i późnoantycznych świadczy o rozległości jego średniowiecznego autorytetu. Jego nazwisko funkcjonowało nie tylko jako imię historycznego pisarza rzymskiego, lecz także jako swoista gwarancja mądrości moralnej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eStoicyzm Seneki, a zwłaszcza \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe clementia\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, odegrał istotną rolę w polskiej renesansowej myśli politycznej oraz w kształceniu królewskich doradców, a jego wpływy można odnaleźć również w kulturze literackiej polskiego Złotego Wieku, między innymi w twórczości Jana Kochanowskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnaczenie tego wydania wynika właśnie z jego złożonego charakteru. Zachowuje ono obraz Seneki znany XV-wiecznym czytelnikom: jednocześnie filozofa stoickiego, cesarskiego doradcy, mistrza prozy moralnej, domniemanego korespondenta św. Pawła oraz autorytatywnego źródła sentencji. Stanowi dzięki temu cenne świadectwo nie tylko wczesnej historii druku literatury klasycznej, lecz także sposobu kształtowania autorytetu Seneki przed wprowadzeniem ściślejszych rozróżnień tekstowych przez nowożytną filologię.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eISTC odnotowuje pięć egzemplarzy w polskich zbiorach instytucjonalnych (Bielany Kam., Płock Sem., Toruń, Książnica Kopernikańska, Warszawa, Biblioteka Narodowa oraz Wrocław, Biblioteka Uniwersytecka), natomiast GW odnotowuje „co najmniej jeden egzemplarz w rękach prywatnych” na świecie.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZawartość\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDe remediis fortuitorum, De clementia, De beneficiis, De ira, De mundi gubernatione, De beata vita, De consolatione, De tranquillitate vitae, Quomodo in sapientem non cadit iniuria, De brevitate vitae, Epistolae ad Lucilium. De moribus.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Pseudo-Seneka [Martinus Dumiensis, arcybiskup Bragi (Bracara)]: \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe quattuor virtutibus cardinalibus.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Lucius Annaeus Seneca (Seneka Starszy): \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDeclamationes, Suasoriae, Controversiae. Proverbia Senecae. Epistolae Pauli et Senecae.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55093861089621,"sku":null,"price":9950.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/P1010911.jpg?v=1790191986"},{"product_id":"duns-scotus-incunable-1481","title":"Duns Szkot o stworzeniu, wolnej woli i duszy ludzkiej, Wenecja, 1481","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDuns Szkot, Jan [John Duns Scotus] (ok. 1265–1308).\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eQuaestiones in quattuor libros Sententiarum Petri Lombardi. [Pars II].\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eWenecja: Johannes Herbort, de Seligenstadt, dla Johannes de Colonia, Nicolaus Jenson et Socii, 22 listopada 1481.\u003cbr\u003eFolio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTo inkunabułowe wydanie zawiera część II wielkiego scholastycznego komentarza Jana Dunsa Szkota do \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSentencji\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Piotra Lombarda, podstawowego podręcznika teologicznego średniowiecznych szkół. Wydrukowane w Wenecji przez Johannesa Herborta z Seligenstadt dla ważnej spółki Johannesa de Colonia, Nicolausa Jensona i ich wspólników, wydanie należy do dojrzałego okresu weneckiego drukarstwa inkunabułowego, kiedy najważniejsze dzieła teologii scholastycznej przenoszono z obiegu rękopiśmiennego do obszernych drukowanych foliałów przeznaczonych dla uniwersytetów, wspólnot zakonnych i uczonych czytelników.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJan Duns Szkot, zwany „Doktorem Subtelnym” (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDoctor Subtilis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e), był jednym z najważniejszych filozofów i teologów późnego średniowiecza. Urodzony w Szkocji około 1265\/1266 roku, wstąpił do zakonu franciszkanów i wykładał w Oksfordzie, Paryżu i Kolonii, gdzie zmarł w 1308 roku. Jego twórczość wywarła głęboki wpływ na późnośredniowieczną i wczesnonowożytną teologię, szczególnie w obrębie franciszkańskiej tradycji intelektualnej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSzkot jest szczególnie znany ze swoich rygorystycznych analiz metafizyki, indywidualizacji, Bożej wolności, woli, poznania, przygodności oraz Niepokalanego Poczęcia. Subtelność jego rozróżnień i precyzja terminologiczna uczyniły go jednym z najważniejszych przedstawicieli scholastyki XIII i XIV wieku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eQuaestiones in quattuor libros Sententiarum Petri Lombardi\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e stanowią rezultat pracy Szkota nad czterema księgami \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSentencji\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Piotra Lombarda, które wyznaczały standardową strukturę wykładu całokształtu doktryny chrześcijańskiej w średniowiecznej teologii.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eCzęść II odpowiada drugiej księdze \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSentencji\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, tradycyjnie poświęconej stworzeniu i porządkowi stworzonego świata. Obejmuje rozważania nad Bogiem jako Stwórcą, naturą aniołów, strukturą stworzenia, duszą ludzką, wolną wolą, grzechem, łaską i Upadkiem. Szczególnie wyraźnie ujawniają się tutaj charakterystyczne dla Szkota zainteresowania przygodnością, przyczynowością, indywidualizacją oraz relacją między wolnością Boga a wolnością stworzeń.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJako osobno zachowana część tom ten ma znaczenie zarówno tekstowe, jak i bibliograficzne. Wydanie z 1481 roku ukazało się w czterech częściach, a zachowane egzemplarze są często fragmentaryczne, niekompletne lub rozproszone pomiędzy różnymi instytucjami. Część II jest szczególnie interesująca ze względu na zawartość jednych z najbardziej filozoficznie znaczących fragmentów komentarza Szkota, obejmujących zagadnienia bezpośrednio związane z metafizyką, antropologią, angelologią i odpowiedzialnością moralną.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTom ma zatem znaczenie nie tylko jako część większego, czteroczęściowego kompletu, lecz również jako ważne dzieło scholastyczne samo w sobie.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eISTC odnotowuje egzemplarze w czterech polskich instytucjach: kompletny zestaw w Bibliotece Jagiellońskiej; jedynie część IV w Wyższym Międzydiecezjalnym Seminarium Duchownym w Opolu; niekompletną część I w Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie oraz niekompletny zestaw w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJest to reprezentatywne dla ogólnego stanu zachowania tego wydania, którego egzemplarze są wyjątkowo często rozproszone pomiędzy różnymi instytucjami. Spośród 216 egzemplarzy reprezentowanych przez 195 rekordów w ISTC tylko nieco ponad połowa, 118, obejmuje część II, a zaledwie 68 stanowi kompletne zestawy. Wiele z tych kompletnych zestawów wydaje się ponadto składać z części pochodzących pierwotnie z różnych egzemplarzy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejszy egzemplarz stanowi zatem interesującą możliwość zarówno połączenia rozproszonych części lub uzupełnienia istniejącego zestawu, jak i pozyskania znaczącego, samodzielnego dzieła scholastycznego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55093885174101,"sku":null,"price":13250.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC0082626_5283b25f-94dd-4743-9f47-126e6ba56cc5.jpg?v=1790192388"},{"product_id":"speculum-historiale-1473","title":"Średniowieczny świat i być może najwcześniejsza drukowana historia Polski: Wincenty z Beauvais, ok. 1473–1476","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eByć może najwcześniejsze drukowane świadectwo historii Polski. To samo wydanie zostało później wykorzystane przez Macieja Miechowitę przy tworzeniu pierwszej drukowanej historii poświęconej Polsce.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eVINCENTIUS BELLOVACENSIS [Wincenty z Beauvais]\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003e(ok. 1190–ok. 1264).\u003cbr\u003e\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eStrasburg: Adolf Rusch, „R-Printer”, ok. 1473, nie później niż 1476.\u003cbr\u003eCzęści I–IV oprawione w dwóch dużych tomach folio.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNajbardziej wpływowa encyklopedia historyczna średniowiecza. Rzadko zachowany egzemplarz obejmujący wszystkie cztery części monumentalnego, 67-wierszowego strasburskiego wydania Adolfa Ruscha, w oprawach z epoki.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eChoć według ISTC wydanie zachowało się w około 136 zbiorach instytucjonalnych na świecie, dokładniejsza analiza wykazu egzemplarzy ujawnia uderzająco fragmentaryczny charakter jego transmisji. Wiele odnotowanych egzemplarzy obejmuje jedynie części I–II lub III–IV, często niekompletne, co odzwierciedla długą historię niezależnego obiegu poszczególnych części dzieła. Egzemplarze zachowujące wszystkie cztery części razem są znacznie rzadsze, niż sugerowałaby sama liczba rekordów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNie udało nam się odnaleźć innego pojawienia się na współczesnym rynku niniejszego wydania Ruscha z zachowanymi wszystkimi czterema częściami. Nawet wybitny XIX-wieczny bibliofil dr Georg Kloss posiadał, jak się wydaje, jedynie dwa pierwsze tomy wydania Johannesa Mentelina z 1473 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW sytuacji, gdy zachowane egzemplarze są często defektowe, rozproszone lub niekompletne, niniejszy egzemplarz, choć niekompletny tekstowo, zachowuje wszystkie cztery części historycznej sekwencji jednego z najbardziej wpływowych dzieł średniowiecznego świata, w tym szczególnie pożądaną, kompletną część czwartą.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRzadkość takich egzemplarzy dostrzegano już w XIX wieku. W swoim fundamentalnym studium \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eAccount of a Copy of the First Edition of the Speculum Maius of Vincent de Beauvais\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (1885) John Ferguson zauważył:\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003e„Trudno wskazać książkę rzadszą niż kompletny zestaw \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eeditio princeps\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum Maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo przeanalizowaniu najważniejszych dostępnych mu zbiorów instytucjonalnych i prywatnych Ferguson stwierdził, że kompletne egzemplarze są niezwykle trudne do odnalezienia, a nawet poszczególne części występują zazwyczaj w stanie niekompletnym. Ponad sto lat później zachowany materiał pozostaje zadziwiająco zgodny z jego obserwacjami.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eEgzemplarze, które udało się prześledzić na współczesnym rynku, są niemal wyłącznie fragmentaryczne lub defektowe. Należą do nich egzemplarz oferowany przez Kiefer (aukcja 54, 2004, poz. 320, 15 000 EUR), obejmujący jedynie części I–II, oraz niekompletny egzemplarz części I–II, kolejno oferowany przez Swann Galleries (2015), Sanctuary Rare Books (2018, 25 000 USD) i Christie’s (2022). Phillip J. Pirages sprzedał ponadto w 2016 roku za 17 500 USD wyłącznie tom III wydania Mentelina, niekompletny o jedną czystą kartę.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSłynny egzemplarz wydania Mentelina z 1473 roku należący do Williama Morrisa, sprzedany w Sotheby’s w 1898 roku (poz. 1192, £36), a następnie nabyty przez New York Public Library, jest jedynym kompletnym, czteroczęściowym strasburskim \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, którego pojawienie się na rynku udało nam się odnotować od czasu nabycia przez State Library Victoria w Australii jej niekompletnego tekstowo, czteroczęściowego egzemplarza od antykwariusza Frederika Mullera około 1854–1876.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiewiele pomników średniowiecznej nauki może dorównać \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Wincentego z Beauvais pod względem ambicji czy wpływu. Dzieło powstało w intelektualnym środowisku dworu króla Francji Ludwika IX, którego dzieci Wincenty miał, jak się przypuszcza, nauczać, i stanowiło najbardziej wszechstronną średniowieczną próbę zebrania i uporządkowania całości ludzkiej wiedzy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDzieło zaczęto ostatecznie przekazywać w czterech wielkich częściach: \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum naturale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, poświęconym światu natury; \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum doctrinale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, obejmującym sztuki i nauki; prawdopodobnie apokryficznym \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum morale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, historii powszechnej prowadzonej od stworzenia świata aż po czasy autora.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSpośród tych części zdecydowanie największy wpływ i najszerszy zasięg osiągnęło \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Odnotowano ponad 250 tomów rękopiśmiennych, a tekst krążył po całej Europie zarówno po łacinie, jak i w adaptacjach w językach narodowych, między innymi francuskim, niderlandzkim, niemieckim i katalońskim.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eSpiegel Historiael\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Jacoba van Maerlanta, rozpoczęte w 1283 roku, należy do najwcześniejszych wielkich kompilacji historycznych w języku narodowym, natomiast \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eMiroir historial\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Jeana de Vignay zapewniło dziełu Wincentego centralne miejsce w kulturze historycznej późnośredniowiecznej Francji. Za pośrednictwem tych oraz licznych innych adaptacji wizja historii sakralnej i świeckiej Wincentego stała się jednym z głównych schematów, za pomocą których średniowieczna Europa rozumiała swoją przeszłość.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragmentaryczny stan zachowania wydania nie wynika jedynie z późniejszych strat, lecz również z pierwotnej koncepcji samego dzieła. Współczesne badania podkreślają, że Wincenty zdawał sobie sprawę, iż ogromne rozmiary \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e sprawią, że kompletne egzemplarze pozostaną poza zasięgiem wielu czytelników [Voorbij, 2024]. Dlatego poszczególne części skonstruował tak, aby mogły funkcjonować jako samodzielne dzieła, każde z własnym prologiem i aparatem.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚredniowieczni właściciele często zamawiali lub nabywali wyłącznie te części, które odpowiadały ich zainteresowaniom, a kompletne rękopiśmienne egzemplarze całego \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e same w sobie należały do wyjątków; obecnie odnotowano zaledwie dwa takie kompletne egzemplarze [ibid.]. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e było najbardziej rozpowszechnioną częścią całego przedsięwzięcia, a w jego obrębie część czwarta i ostatnia, rozpoczynająca się od panowania Karola Wielkiego, wydaje się funkcjonować szczególnie często jako samodzielna historia stosunkowo niedawnych dziejów Europy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eDuża liczba zbiorów instytucjonalnych posiadających jedynie części I–II, III–IV lub pojedyncze części odzwierciedla zatem sposób transmisji wpisany już w samą koncepcję autora.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa szczególną uwagę zasługuje część czwarta, zawierająca być może najwcześniejsze drukowane świadectwo historii Polski, poprzedzające \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eChronica Polonorum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Miechowity o około czterdzieści sześć lat, a także relacje historyczne zawarte w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eFasciculus Temporum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eHistoria Bohemica\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eChronicon Pontificum et imperatorum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSupplementum Chronicarum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eKronice norymberskiej\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnajduje się tu relacja z najazdu mongolskiego na Polskę w 1241 roku, rozpoczynająca się słowami: „Anno quo Christi MCCXLI Tartari vastaverunt Poloniam et Hungariam…”. Dzieło opisuje również podróż Benedykta Polaka przez Polskę u boku Jana di Piano Carpiniego, wysłanych jako posłowie papieża Innocentego IV na dwór mongolski w latach 1245–1247. Jest to szczególnie ważne świadectwo, ponieważ o Benedykcie zachowało się niewiele innych informacji, mimo że był pierwszym Polakiem, o którym wiadomo, że dotarł do Chin, około dwudziestu pięciu lat przed Marco Polo.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTekst wspomina ponadto Konrada I Mazowieckiego, księcia Bolesława oraz kilka innych ważnych postaci wczesnej historii Polski, zachowując prawdopodobnie najwcześniejszą drukowaną relację o zetknięciu Polski ze światem mongolskim oraz o jej miejscu w szerszych sieciach dyplomatycznych i politycznych XIII-wiecznej Europy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejsze wydanie należy do najwcześniejszej drukowanej transmisji tekstu i jest zazwyczaj uznawane za pierwsze wydanie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum historiale\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, poprzedzające datowaną na grudzień 1473 roku strasburską edycję Johanna Mentelina (por. ISTC; BSB-Ink; USTC). Niektórzy bibliografowie i katalogi instytucjonalne, w tym GW, przyjmują jednak ostrożniejsze stanowisko.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydanie nie jest datowane, a jego pierwszeństwa wobec druku Mentelina nie można wykazać z całkowitą pewnością. Najbezpieczniej określić je zatem jako wydrukowane nie później niż w 1476 roku, na podstawie datowanej noty zakupu w egzemplarzu przywoływanym przez BnF.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWydrukowane przez Adolfa Ruscha, słynnego „R-Printera”, należy do fundamentalnych zabytków strasburskiej typografii i najbardziej ambitnych przedsięwzięć pierwszego pokolenia niemieckiego drukarstwa. Przez długi czas identyfikowany jedynie na podstawie charakterystycznej wielkiej litery „R” używanej w jego kroju pisma, Rusch jest dziś rozpoznawany jako zięć i bliski współpracownik Johanna Mentelina, odpowiedzialny za niektóre z najbardziej zaawansowanych technicznie książek wydrukowanych w XV-wiecznym Strasburgu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eHistoria bibliograficzna tego wydania jest zarówno złożona, jak i interesująca. Dawniejsi badacze często łączyli kilka strasburskich edycji pod nazwiskiem Mentelina, jednak późniejsze badania wykazały odrębność niniejszego wydania 67-wierszowego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFerguson rozróżnił poszczególne strasburskie składy typograficzne i zidentyfikował niniejsze wydanie na podstawie charakterystycznych form wersalików. Szczególna wielka litera „R”, od której anonimowy drukarz otrzymał swoje umowne miano, pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów typograficznych wczesnego drukarstwa strasburskiego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePod względem typograficznym wydanie stanowi jedno z najwybitniejszych osiągnięć pierwszej dekady europejskiego drukarstwa. Wydrukowane słynnym półgotyckim krojem Ruscha, wyróżniającym się charakterystycznymi formami wersalików i subtelnym wykorzystaniem elementów antykwowych, zajmuje fascynujące miejsce pomiędzy kulturą rękopiśmienną a innowacją typograficzną.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUkład strony zachowuje autorytet, rytm i wizualną gęstość średniowiecznego kodeksu, a jednocześnie ukazuje techniczne wyrafinowanie jednej z najwcześniejszych oficyn drukarskich Europy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa szczególną uwagę zasługuje nota z epoki sporządzona przez rubrykatora w części III, na k. 148. Odnotowuje ona pominięcie zakończenia opowieści dotyczącej świętych Eustazjusza i Attali oraz nakazuje uzupełnienie brakującego tekstu z innego źródła.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNota znajduje się bezpośrednio przed fragmentem, w którym karty są w sposób możliwy do wykazania ułożone w niewłaściwej kolejności: dwie zachowane karty zostały błędnie oprawione w innych miejscach zestawu, a dwóch kolejnych brakuje. W połączeniu z zachowanym zaburzeniem kolejności składki adnotacja stanowi świadectwo defektu rozpoznanego już podczas przygotowywania tomu, dając rzadki wgląd w praktyczne realia produkcji i kompletowania „największej drukowanej książki XV wieku” (w odniesieniu do całego \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSpeculum maius\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiniejszy egzemplarz zachowuje również osobliwy, przerwany program rubrykacji w częściach III–IV: rubrykowanych zostało zaledwie dwadzieścia siedem stron, podczas gdy pozostałe pozostawiono bez dekoracji.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZnaczenie tego wydania być może najlepiej ujął Ferguson, pisząc:\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003e„Jeśli nawet nie jest ono równie rzadkie jak Boccaccio Valdarfera, jeśli nie posiada wieku oraz historycznej i samoistnej wartości Biblii Gutenberga czy Psałterza Fusta i Schöffera, jeśli nie jest w stanie osiągać cen znacznie późniejszych i liczniej zachowanych książek, to jednak jako pomnik średniowiecznej nauki i pracy oraz XV-wiecznej sztuki, kunsztu i sumienności nie sposób pragnąć niczego więcej.”\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55093980102997,"sku":null,"price":125000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/P1010881.jpg?v=1790193212"},{"product_id":"bernardino-of-siena-1466","title":"Średniowieczne pieniądze, luksus i małżeństwo: iluminowany rękopis św. Bernardyna ze Sieny, 1466","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚredniowieczna ekonomia, kobiecy luksus i małżeństwo\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚw. Bernardyn ze Sieny (1380–1444); św. Antonin z Florencji (1389–1459); Giovanni d’Andrea (ok. 1270–1348); autor anonimowy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus; Excerpta ex tractatu de restitutionibus; Tractatus de contractibus et usuris; Tractatus de ornatu mulierum; Tractatus de sponsalibus et matrimonio; Casus.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePółnocne Włochy, prawdopodobnie Lombardia, być może Brescia, ok. 1450–1466; druga jednostka pisarska wyraźnie datowana na 18 września 1466 roku.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eIluminowany rękopis na pergaminie. Quarto (173 × 245 mm).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eŚwięty Bernardyn ze Sieny, nazwany przez papieża Piusa II „drugim Pawłem” i czczony jako „Apostoł Italii”, był najpotężniejszym włoskim kaznodzieją XV wieku i jednym z najwybitniejszych moralistów kształtującego się europejskiego porządku handlowego. Ten kompletny iluminowany rękopis na pergaminie łączy jego monumentalne traktaty o restytucji, kontraktach i lichwie, stanowiące nowatorską analizę własności, kredytu, ceny, kapitału, zysku i pozycji kupca, z niezwykłą sekwencją tekstów poświęconych kobiecemu luksusowi, zaręczynom i małżeństwu. W ten sposób śledzi drogę bogactwa od międzynarodowego rynku poprzez kobiecą modę, biżuterię, posag i dziedziczenie aż po prawne ukształtowanie rodziny.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKodeks zachował się w całości i kompletny, z marginaliami z epoki oraz końcowym prawniczym \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, a następnie trafił do słynnej Biblioteki Minutoli-Tegrimi. Jest znakomitym świadectwem momentu, w którym pieniądz, kobieca konsumpcja i małżeństwo zostały połączone w jeden system europejskiej myśli społecznej. W Polsce, gdzie nazwisko Bernardyna dało nazwę całemu ruchowi religijnemu i kulturowemu, rękopis ten ma szczególny rezonans.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eWpływ Bernardyna opierał się na niezwykłym zasięgu jego działalności kaznodziejskiej. Przez ponad trzy dekady przemierzał miasta Italii, przemawiając do kupców, urzędników i tłumnie zgromadzonych mieszkańców na temat moralnych zagrożeń wynikających z gwałtownego rozwoju handlu. Lichwa, oszukańcza wymiana, manipulowanie cenami, ostentacyjna konsumpcja i trwonienie rodzinnego majątku nie były w jego kazaniach zagadnieniami pobocznymi, lecz zasadniczymi zaburzeniami chrześcijańskiej wspólnoty. Jego kampanie potrafiły w dramatyczny sposób zmieniać zachowania społeczne: luksusowe przedmioty i symbole próżności dobrowolnie oddawano i niszczono podczas wydarzeń zapowiadających, a właściwie zapoczątkowujących tradycję rozsławioną później przez Savonarolę jako „stosy próżności”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUkład rękopisu szczególnie wyraźnie ukazuje jego zamierzony charakter. \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna zajmuje k. 1r–37v. Nie następuje po nim od razu jego wielki \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Zamiast tego pojawia się dziesięć kart wyraźnie określonych przez skrybę jako wyciągi z traktatu o restytucji dominikanina Antonina z Florencji: „extracta sunt de tractatu quem de restitutionibus edidit … frater Antoninus de Florentia sacri ordinis Predicatorum” (k. 38r–48r). Dopiero na k. 48r rękopis powraca do \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna, który ciągnie się do k. 92r.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eAntonin, dominikanin i arcybiskup Florencji, został zatem świadomie umieszczony pomiędzy dwoma najważniejszymi tekstami ekonomicznymi Bernardyna jako drugi autorytet zajmujący się tym samym problemem moralnym i gospodarczym. Mamy więc do czynienia z kompendium celowo zestawionym tak, aby skonfrontować franciszkańską i dominikańską teologię moralną w kwestii etyki życia gospodarczego, na długo zanim współczesna nauka zaczęła zestawiać obu autorów w podobny sposób.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNie zidentyfikowano innego rękopisu zachowującego dokładnie taką sekwencję tekstów. Niniejszy kodeks wydaje się jedynym zachowanym świadectwem tego konkretnego zestawienia Bernardyna, Antonina i Giovanniego d’Andrea, prowadzącego od restytucji i etyki handlowej poprzez kobiecy luksus aż do zaręczyn i małżeństwa. Bardzo bliską, lecz odmienną paralelę stanowi Cuomo MS 1.7.23, kolejną zaś Biblioteca Comunale Teresiana MS 17. Do rękopisów zbliżonych tematycznie należą Vat. lat. 7698 oraz Society of Antiquaries, London, MS 335.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna rozwija następnie te rozważania w odniesieniu do umów, pożyczek, wymiany, ceny, ryzyka i godziwego zysku handlowego. Bernardyn nie potępiał handlu jako takiego. Jego celem było określenie warunków, w których zysk, kredyt i wymiana mogły funkcjonować w sposób sprawiedliwy, przy uznaniu godziwego wynagrodzenia za pracę, wiedzę i ryzyko. Jego analiza wartości, rzadkości dóbr i przedsiębiorczego osądu jest dziś zaliczana do najbardziej wyrafinowanych osiągnięć scholastycznej myśli ekonomicznej, powstałych na całe stulecia przed wyodrębnieniem się ekonomii politycznej jako samodzielnej dyscypliny.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa k. 93r drugi skryba z epoki rozpoczyna \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu mulierum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina: „Queritur primo utrum ornatus mulierum secundum morem patrie qui videtur vanus et superfluus…”. Tekst wyrósł z rzeczywistego sporu gospodarczego i duszpasterskiego. Obserwant franciszkański odmówił rozgrzeszenia rzemieślnikowi wykonującemu modne stroje i akcesoria dla kobiet. Sprawę skierowano do autorytatywnego rozstrzygnięcia, co skłoniło Antonina do rozważenia odpowiedzialności moralnej związanej z produkcją, sprzedażą i używaniem kobiecych ozdób. Thomas Izbicki datuje tę kontrowersję na lata 1439–1440.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eUmieszczenie tego tekstu po traktacie o kontraktach i lichwie jest celowe i znaczące. Po rozważeniu sprawiedliwości pozyskiwania dóbr i wymiany rękopis przechodzi do jednej z najbardziej widocznych form przekształcania bogactwa w społeczny prestiż: stroju i osobistej ozdoby. Kapitał wyprowadzany z gospodarstwa domowego i przeznaczany na modę oraz biżuterię powodował wzrost posagów i wpływał na perspektywy małżeńskie, nadając luksusowi charakter realnej siły ekonomicznej, a nie jedynie moralnego uchybienia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eTen sam skryba kontynuuje na k. 96v \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSummula super quarto libro Decretalium de sponsalibus et matrimonio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Giovanniego d’Andrea, zwięzłe omówienie czwartej księgi \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDecretales\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Grzegorza IX, poświęconej zaręczynom i małżeństwu, autorstwa najwybitniejszego kanonisty początku XIV wieku. Rubryka samego rękopisu wyraźnie zaznacza tę zmianę: księga czwarta dotyczy „de sacramento coniugii quod pertinet ad laicos” i dzieli się na \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esponsalia\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ematrimonium\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eOstatni tekst oznacza zatem zmianę zarówno tematu, jak i dyscypliny: teologia moralna ustępuje miejsca prawu kanonicznemu, a zagadnienia bogactwa, konsumpcji i tworzenia gospodarstwa domowego, rozwijane w poprzednich tekstach, zostają przeniesione w ramy prawne, które rzeczywiście regulowały zaręczyny i małżeństwo. Tekst kończy się na k. 99r datowanym explicitem: „Explicit utilissimus tractatellus de sponsalibus et matrimonio. 1466 18 Septemb.” Na tej samej karcie następuje krótki prawniczy \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zapisany odmienną, trzecią ręką. Wraz z marginaliami z epoki świadczy on o tym, że ten starannie wykonany kodeks był wykorzystywany praktycznie niemal od chwili powstania.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRestytucja, kontrakt, konsumpcja, posag i małżeństwo układają się zatem w kolejne etapy jednego, spójnego systemu zarządzania bogactwem. Powstaje w ten sposób wyjątkowo rozległy ciąg intelektualny obejmujący historię gospodarczą, społeczną i historię kobiet, pomyślany jako jedna całość, a nie przypadkowy zbiór niezwiązanych ze sobą traktatów.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopis powstał w przełomowym momencie historii przekazu tekstu. Jego datowana część została ukończona 18 września 1466 roku, u samych początków drukarstwa we Włoszech, zaledwie około roku po wydrukowaniu tam pierwszej książki, i na długo przed ustabilizowaniem się drukowanego obiegu któregokolwiek z zawartych tu tekstów. Dzieło Giovanniego d’Andrea ukazało się drukiem dopiero około 1472–1474, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTitulus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina w 1473 roku, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyna nie później niż w 1474 roku, a \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonina jeszcze później, w drukowanej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSumma theologica\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn występuje w całym rękopisie po prostu jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003efrater Bernardinus de Senis\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, a nie \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ebeatus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e czy \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esanctus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, co sugeruje, że kodeks zachowuje wczesną redakcję tekstu, bliską czasom jego autora lub powstałą jeszcze za jego życia. Bernardyn zmarł w 1444 roku, a kanonizowano go w 1450. Główne teksty Bernardyna i Antonina najprawdopodobniej poprzedzają dołączony tekst datowany na 1466 rok i można je ogólnie przypisać trzeciej ćwierci XV wieku, ok. 1450–1475. Mogły więc powstać jeszcze za życia Antonina z Florencji (zm. 1459), określonego w niniejszym rękopisie jedynie jako \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003evenerabilis pater frater Antoninus de Florentia, sacri ordinis Praedicatorum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePodobne datowane rękopisy dzieł Bernardyna znajdujące się w zbiorach instytucjonalnych przypisywane są zazwyczaj okresowi ok. 1440–1460. Niniejszy egzemplarz pochodzi prawdopodobnie ze środkowej lub późniejszej części tego okresu i należy do najwcześniejszych zachowanych świadectw tekstu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn ze Sieny i Polska\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBernardyn nigdy nie odwiedził Polski, lecz jego duchowe dziedzictwo głęboko się tutaj zakorzeniło. Jego uczeń, św. Jan Kapistran, założył w Krakowie w 1454 roku pierwszy polski klasztor bernardynów. Zapoczątkowany w ten sposób ruch franciszkanów obserwantów rozwinął się w jedną z największych i najbardziej wpływowych kulturowo wspólnot zakonnych Rzeczypospolitej Obojga Narodów, cenioną szczególnie za kaznodziejstwo w języku polskim i pobożność ludową.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eBłogosławiony Władysław z Gielniowa, autor jednych z najstarszych zachowanych polskich utworów religijnych, należał do jej najważniejszych przedstawicieli. Bernardyni trwale weszli również do polskiej pamięci literackiej: ksiądz Robak w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003ePanu Tadeuszu\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Mickiewicza i ksiądz Piotr w \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDziadach\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e należą do najsłynniejszych przykładów. Bernardynki, wywodzące się z późnośredniowiecznych polskich wspólnot tercjarek franciszkańskich, tworzą najstarsze żeńskie zgromadzenie zakonne rodzimego polskiego pochodzenia.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNa tym tle znaczenie niniejszego rękopisu w Polsce jest szczególne. W żadnej polskiej kolekcji nie odnotowano obecnie rękopisu sprzed 1500 roku zawierającego ten zbiór traktatów Bernardyna. Kilka średniowiecznych kodeksów z jego dziełami, przechowywanych niegdyś w Bibliotece Narodowej, w tym rękopis \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (Lat.O.ch.II.19) oraz trzy dalsze kodeksy (Lat.O.ch.I.19; Lat.O.ch.I.29; Lat.Q.ch.I.131), zostało zniszczonych podczas II wojny światowej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eObecnie w polskich zbiorach odnotowane są jedynie dwa inne XV-wieczne rękopisy dzieł Bernardyna, oba w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu (Mss. I F 293 i 1990\/I), przy czym żaden z nich nie dorównuje niniejszemu kodeksowi bogactwem iluminacji ani ogólnym poziomem wykonania.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePowyższy przegląd opiera się na bazie \u003ca href=\"http:\/\/manuscripta.pl\/\"\u003eManuscripta.pl\u003c\/a\u003e, Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego, Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej, katalogu Biblioteki Narodowej, POLONIE, NUKAT, Federacji Bibliotek Cyfrowych, Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej, cyfrowych katalogach Biblioteki Książąt Czartoryskich oraz opublikowanym katalogu \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCodices deperditi\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, dokumentującym wojenne straty Biblioteki Narodowej. Ten sam spis \u003ca href=\"http:\/\/manuscripta.pl\/\"\u003eManuscripta.pl\u003c\/a\u003e z lat 2017–2023 wykazał zaledwie trzy kompletne średniowieczne kodeksy znajdujące się w prywatnych zbiorach w Polsce.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eZawartość\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 1r–37v\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyn ze Sieny, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 38r–48r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonin z Florencji, wyciągi z \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de restitutionibus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Rubryka: „Inserta de multis recollecta extracta sunt de tractatu quem de restitutionibus edidit … frater Antoninus de Florentia sacri ordinis Predicatorum”; explicit również identyfikuje Antonina.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 48r–92r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Bernardyn ze Sieny, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eTractatus de contractibus et usuris\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Incipit: „Incipit tractatus de contractibus usurariis editus per venerabilem patrem fratrem Bernardinum de Senis ordinis fratrum Minorum”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 93r–96r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Antonin z Florencji, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eDe ornatu mulierum\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Incipit: „Queritur primo utrum ornatus mulierum secundum morem patrie qui videtur vanus et superfluus…”; explicit: „Explicit tractatulus pulcher … et utilis de ornatu mulierum. Deo gratias”.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 96v–99r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Giovanni d’Andrea, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eSummula super quarto libro Decretalium de sponsalibus et matrimonio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e. Datowany explicit: 18 września 1466.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 99r\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Autor anonimowy, \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e, zapisany trzecią ręką, przypuszczalnie przez pierwszego właściciela.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ek. 99v–102v\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e Pierwotne liniowane czyste karty należące do części zawierającej \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eCasus\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNiemal współczesny powstaniu rękopisu spis treści zachowuje tę samą koncepcję kodeksu. W połączeniu z ciągłą foliacją potwierdza to, że już na wczesnym etapie teksty te rozumiano jako jedną, spójną antologię.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55094025355605,"sku":null,"price":300000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC00797.jpg?v=1789735736"},{"product_id":"the-oldest-hebrew-bible-manuscript-in-poland-c-975-1100","title":"Najstarszy rękopis Biblii hebrajskiej w Polsce, ok. 975–1100","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eParaszat Teruma – Księga Wyjścia 26,2–6 z Targumem Onkelosa.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eRękopis na papierze. Prawdopodobnie Babilonia lub Afryka Północna.\u003cbr\u003eOk. \u003ca href=\"tel:975-1100\"\u003e975–1100\u003c\/a\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJeden z najstarszych zachowanych rękopisów Biblii hebrajskiej z Targumem w formie kodeksu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment pojedynczej karty. Zapisany eleganckim, wyrazistym orientalnym pismem kwadratowym w jednej kolumnie. Tekst w pełni wokalizowany i opatrzony znakami kantylacyjnymi (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eniqqud\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eta’amim\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e), bez masory.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment ten stanowi wyjątkowo wczesne świadectwo przekazu tekstu Tory. Szereg konserwatywnych cech paleograficznych przemawia za datowaniem karty na okres około przełomu pierwszego i drugiego tysiąclecia (ok. \u003ca href=\"tel:975-1100\"\u003e975–1100\u003c\/a\u003e n.e.).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo pierwsze, skryba stosuje wydłużanie liter (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003edilatatio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e) w celu wyrównania lewego marginesu, konsekwentnie unikając liter częściowych lub znaków pełniących wyłącznie funkcję wypełniaczy. Praktyka ta zdecydowanie przemawia za pochodzeniem z Afryki Północnej lub Babilonii, a nie z egipskiej czy palestyńskiej tradycji pisarskiej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo drugie, ortografia skryby, archaiczna forma znaków \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esof pasuq\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz morfologia poszczególnych liter wskazują na okres przejściowy w rozwoju orientalnych typów pisma. Brak formalnej masory, czyli not marginalnych, w połączeniu z bardzo wprawnym, lecz indywidualnym charakterem pisma sugeruje, że mógł to być kodeks sporządzony przez samego właściciela, uczonego przeznaczającego go do prywatnego studiowania, a nie zwój synagogalny przeznaczony do użytku wspólnotowego, być może do lektury paraszy Teruma w dziewiętnasty szabat po Simchat Tora.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopis zachowuje istotny fragment paraszy Teruma, szczegółowo opisujący wymiary i konstrukcję zasłon Przybytku. Co szczególnie ważne, tekst płynnie przechodzi pomiędzy hebrajskim oryginałem a klasycznym aramejskim przekładem, Targumem Onkelosa.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNajwcześniejsze zachowane świadectwa Targumu Onkelosa występują na dwóch misach inkantacyjnych z V–VII wieku n.e., odkrytych w Nippur w Babilonii. Niniejsza karta należy natomiast do grupy najwcześniejszych zachowanych świadectw rękopiśmiennych, datowanych na X i XI wiek.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eO ile tekst hebrajski dokładnie odpowiada standardowemu tekstowi masoreckiemu, o tyle partie aramejskie zawierają interesujące warianty tekstowe w porównaniu ze standardowym tekstem \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eComprehensive Aramaic Lexicon\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (CAL):\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKsięga Wyjścia 26,2 (recto):\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e wariant wokalizacji\/pisowni אָכְרָא (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eorka\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e), „długość”, w miejsce częściej spotykanego אָורכּא (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eurka\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKsięga Wyjścia 26,4–6 (verso):\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e odmienne warianty ortograficzne w użyciu prefiksów, zwłaszcza די zamiast standardowego ד.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW przeciwieństwie do zdecydowanej większości zachowanych średniowiecznych hebrajskich fragmentów papierowych karta ta najprawdopodobniej nie pochodzi z genizy kairskiej. Cechy fizyczne wskazują, że została wtórnie mocno przycięta, bez względu na pierwotne marginesy. Takie przycięcie jest charakterystycznym śladem wtórnego wykorzystania jako materiał introligatorski.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo wypędzeniu lub migracji społeczności żydowskich kodeks mógł zostać pozyskany przez późnośredniowiecznego introligatora, pocięty i wklejony w grzbiet lub okładziny innej książki jako materiał wzmacniający. Taki sposób zachowania wskazuje na historię proweniencyjną zasadniczo odmienną od bliskowschodnich znalezisk z genizy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKarta mogła zostać odnaleziona i wtórnie wykorzystana przez późnośredniowiecznego introligatora w basenie Morza Śródziemnego lub Europie Południowej, co odpowiadałoby kierunkowi migracji społeczności żydowskich na zachód.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePoza znaczeniem dla badań nad tekstem biblijnym karta ta stanowi również jeden z bardzo wczesnych zachowanych przykładów wykorzystania papieru jako materiału piśmiennego poza Azją Wschodnią i światem islamu. Technologia produkcji papieru, przejęta przez kalifat Abbasydów z Chin w VIII wieku, całkowicie odmieniła kulturę piśmienną świata islamu. Pod koniec X wieku umożliwiała już szybkie rozpowszechnianie żydowskiej nauki w całym basenie Morza Śródziemnego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment ten jest materialnym świadectwem owego przełomu technologicznego i duchowego, zabytkiem łączącym epokę gaonów ze złotym wiekiem żydowskiej nauki śródziemnomorskiej, bezpośrednio poprzedzającym epokę Majmonidesa.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55094048162133,"sku":null,"price":20000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC008262_0b5b2886-c9d3-49ce-8273-8730ef2a32d3.jpg?v=1790194494"}],"url":"https:\/\/antykwariat-woodward.com\/pl\/collections\/ksiazki-sredniowieczne.oembed","provider":"Julia Woodward Antykwariat","version":"1.0","type":"link"}