{"product_id":"the-oldest-hebrew-bible-manuscript-in-poland-c-975-1100","title":"Najstarszy rękopis Biblii hebrajskiej w Polsce, ok. 975–1100","description":"\u003cp\u003e\u003cspan\u003eParaszat Teruma – Księga Wyjścia 26,2–6 z Targumem Onkelosa.\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e\u003cbr\u003eRękopis na papierze. Prawdopodobnie Babilonia lub Afryka Północna.\u003cbr\u003eOk. \u003ca href=\"tel:975-1100\"\u003e975–1100\u003c\/a\u003e.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eJeden z najstarszych zachowanych rękopisów Biblii hebrajskiej z Targumem w formie kodeksu.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment pojedynczej karty. Zapisany eleganckim, wyrazistym orientalnym pismem kwadratowym w jednej kolumnie. Tekst w pełni wokalizowany i opatrzony znakami kantylacyjnymi (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eniqqud\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e i \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eta’amim\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e), bez masory.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment ten stanowi wyjątkowo wczesne świadectwo przekazu tekstu Tory. Szereg konserwatywnych cech paleograficznych przemawia za datowaniem karty na okres około przełomu pierwszego i drugiego tysiąclecia (ok. \u003ca href=\"tel:975-1100\"\u003e975–1100\u003c\/a\u003e n.e.).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo pierwsze, skryba stosuje wydłużanie liter (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003edilatatio\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e) w celu wyrównania lewego marginesu, konsekwentnie unikając liter częściowych lub znaków pełniących wyłącznie funkcję wypełniaczy. Praktyka ta zdecydowanie przemawia za pochodzeniem z Afryki Północnej lub Babilonii, a nie z egipskiej czy palestyńskiej tradycji pisarskiej.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo drugie, ortografia skryby, archaiczna forma znaków \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003esof pasuq\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e oraz morfologia poszczególnych liter wskazują na okres przejściowy w rozwoju orientalnych typów pisma. Brak formalnej masory, czyli not marginalnych, w połączeniu z bardzo wprawnym, lecz indywidualnym charakterem pisma sugeruje, że mógł to być kodeks sporządzony przez samego właściciela, uczonego przeznaczającego go do prywatnego studiowania, a nie zwój synagogalny przeznaczony do użytku wspólnotowego, być może do lektury paraszy Teruma w dziewiętnasty szabat po Simchat Tora.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eRękopis zachowuje istotny fragment paraszy Teruma, szczegółowo opisujący wymiary i konstrukcję zasłon Przybytku. Co szczególnie ważne, tekst płynnie przechodzi pomiędzy hebrajskim oryginałem a klasycznym aramejskim przekładem, Targumem Onkelosa.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eNajwcześniejsze zachowane świadectwa Targumu Onkelosa występują na dwóch misach inkantacyjnych z V–VII wieku n.e., odkrytych w Nippur w Babilonii. Niniejsza karta należy natomiast do grupy najwcześniejszych zachowanych świadectw rękopiśmiennych, datowanych na X i XI wiek.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eO ile tekst hebrajski dokładnie odpowiada standardowemu tekstowi masoreckiemu, o tyle partie aramejskie zawierają interesujące warianty tekstowe w porównaniu ze standardowym tekstem \u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eComprehensive Aramaic Lexicon\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e (CAL):\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKsięga Wyjścia 26,2 (recto):\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e wariant wokalizacji\/pisowni אָכְרָא (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eorka\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e), „długość”, w miejsce częściej spotykanego אָורכּא (\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003eurka\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e).\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKsięga Wyjścia 26,4–6 (verso):\u003c\/span\u003e\u003cspan\u003e odmienne warianty ortograficzne w użyciu prefiksów, zwłaszcza די zamiast standardowego ד.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eW przeciwieństwie do zdecydowanej większości zachowanych średniowiecznych hebrajskich fragmentów papierowych karta ta najprawdopodobniej nie pochodzi z genizy kairskiej. Cechy fizyczne wskazują, że została wtórnie mocno przycięta, bez względu na pierwotne marginesy. Takie przycięcie jest charakterystycznym śladem wtórnego wykorzystania jako materiał introligatorski.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePo wypędzeniu lub migracji społeczności żydowskich kodeks mógł zostać pozyskany przez późnośredniowiecznego introligatora, pocięty i wklejony w grzbiet lub okładziny innej książki jako materiał wzmacniający. Taki sposób zachowania wskazuje na historię proweniencyjną zasadniczo odmienną od bliskowschodnich znalezisk z genizy.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eKarta mogła zostać odnaleziona i wtórnie wykorzystana przez późnośredniowiecznego introligatora w basenie Morza Śródziemnego lub Europie Południowej, co odpowiadałoby kierunkowi migracji społeczności żydowskich na zachód.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003ePoza znaczeniem dla badań nad tekstem biblijnym karta ta stanowi również jeden z bardzo wczesnych zachowanych przykładów wykorzystania papieru jako materiału piśmiennego poza Azją Wschodnią i światem islamu. Technologia produkcji papieru, przejęta przez kalifat Abbasydów z Chin w VIII wieku, całkowicie odmieniła kulturę piśmienną świata islamu. Pod koniec X wieku umożliwiała już szybkie rozpowszechnianie żydowskiej nauki w całym basenie Morza Śródziemnego.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cspan\u003eFragment ten jest materialnym świadectwem owego przełomu technologicznego i duchowego, zabytkiem łączącym epokę gaonów ze złotym wiekiem żydowskiej nauki śródziemnomorskiej, bezpośrednio poprzedzającym epokę Majmonidesa.\u003c\/span\u003e\u003c\/p\u003e","brand":"Julia Woodward Antykwariat","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":55094048162133,"sku":null,"price":20000.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1081\/7922\/6965\/files\/DSC008262_0b5b2886-c9d3-49ce-8273-8730ef2a32d3.jpg?v=1790194494","url":"https:\/\/antykwariat-woodward.com\/pl\/products\/najstarszy-rekopis-biblii-hebrajskiej-w-polsce-ok-975-1100","provider":"Julia Woodward Antykwariat","version":"1.0","type":"link"}