Między Erazmem a Estienne’em: ważne greckie wydanie Nowego Testamentu z 1534 roku
Między Erazmem a Estienne’em: ważne greckie wydanie Nowego Testamentu z 1534 roku
Nie można załadować gotowości do odbioru
[Grecki Nowy Testament] Ἡ Καινὴ Διαθήκη; Hē Kainḕ Diathḗkē.
Paryż: Simon de Colines, grudzień 1534.
Oktawa.
Wydane dwanaście lat przed pierwszym greckim Nowym Testamentem Estienne’a (1546), wydanie to stanowi ważne ogniwo przejściowe między tekstem Erazma a dojrzałą tradycją krytyczną późniejszego XVI wieku. Był to pierwszy grecki Nowy Testament wydrukowany we Francji, określony przez Darlowa i Moule’a jako „najwcześniejsza próba stworzenia tekstu krytycznego” greckiego Nowego Testamentu.
Tekst oparto przede wszystkim na wpływowym trzecim wydaniu Erazma z 1522 roku, które miało później stać się jednym z głównych fundamentów tradycji określanej jako Textus Receptus. Uwzględniono również warianty z Poligloty kompluteńskiej, a także pięćdziesiąt dwa warianty tekstowe niepoświadczone w innych drukowanych wydaniach, najwyraźniej zaczerpnięte ze źródeł rękopiśmiennych. Wiele z tych wyjątkowych lekcji ma istotne znaczenie tekstologiczne, w tym pominięcie Comma Johanneum, rozwiązanie, którego większość późniejszych drukowanych greckich Nowych Testamentów nie przyjęła przez niemal dwa kolejne stulecia.
Wydanie to należy do najważniejszych osiągnięć Simona de Colines, jednego z najbardziej płodnych paryskich drukarzy XVI wieku, odpowiedzialnego za około siedemset edycji. Tekst złożono jego drugim krojem pisma greckiego. Książka powstała przy potajemnej współpracy z Antoine’em Augereau, protestanckim rytownikiem i odlewnikiem czcionek, który został stracony za herezję bezpośrednio po ukończeniu druku, w Wigilię Bożego Narodzenia 1534 roku.
Ostatnie składki tego wydania (II–KK) zawierają żywoty ewangelistów oraz prologi w języku greckim.
Wydanie niezwykle rzadkie zarówno w zbiorach instytucjonalnych, jak i na rynku antykwarycznym. USTC nie odnotowuje żadnego egzemplarza w bibliotekach brytyjskich, niemieckich, polskich ani włoskich, a w ciągu ostatnich dwóch dekad na rynku pojawiły się najwyraźniej tylko cztery inne egzemplarze (Sotheby’s, 2016; Swann Galleries, 2018; Forum Auctions, 2021; Rare Tome).
Proweniencja
- Miejscami współczesne wydaniu marginalia w języku greckim, najwyraźniej sporządzone ręką inną niż pozostałe wpisy własnościowe, szczególnie na k. 83–100 oraz 236–272.
- Philippe Barbier de [nieczytelna nazwa miejscowości, „rornigien?”], Basson(?), współczesny wydaniu wpis w języku francuskim na verso przedniej karty ochronnej.
- Joannes Nayrot, staranne XVI-wieczne wpisy na przednich kartach ochronnych, z których jeden brzmi: „Quis me possideat, longo si tempore quaeras, semper omnibus notus erit, Joannes Nayrot” [„Jeśli po długim czasie zapytasz, kto jest moim właścicielem, zawsze wszystkim będzie znany: Joannes Nayrot”].
Stan zachowania
Pełna skórzana oprawa z epoki, okładziny zdobione ślepymi tłoczeniami w układzie ramowym; nie jest to remboîtage. Grzbiet po konserwacji, z zachowaną większą częścią oryginalnego pokrycia grzbietu i oryginalnymi okładzinami; narożniki i krawędzie okładzin wzmocnione. Oprawa częściowo odłączona od bloku książki. Wyklejki odklejone od okładzin, lecz zachowane.
Przy obu krańcach bloku książki widoczne fragmenty niezidentyfikowanego średniowiecznego rękopisu wykorzystanego wtórnie przez introligatora, prawdopodobnie z końca XIV wieku. Ubytki w dolnych zewnętrznych narożnikach pierwszych kart do k. 43 oraz ponownie po k. 364, bez ubytku tekstu. Ślady zawilgocenia na kilku końcowych składkach, miejscami także niewielkie przebarwienia na marginesach. Sporadyczne marginalia z epoki w języku greckim. Na początkowych czystych kartach kilka dawnych wpisów własnościowych, opisanych szczegółowo w części „Proweniencja”. Poza tym wnętrze stosunkowo czyste.
Tekst kompletny, z zachowaną czystą kartą H8. Wydanie to nie zawierało sygnetu drukarskiego na końcu. Czystej karcie KK10 prawdopodobnie odpowiada jedna z czystych kart obecnie oprawionych na początku tomu. Ostatnia czysta karta uwzględniona w kolacji służyła pierwotnie jako tylna wyklejka, a obecnie jest odłączona i zachowana jako osobna karta.
Darlow and Moule, 4607; Adams B1652; USTC 185380, 185383; Brunet V, 736; Pettegree 57855; Moreau IV, 880; Schreiber, Colines, 110.
Udostępnij
