Wczesne rękopiśmienne świadectwo recepcji Molière’a: Komedie Terencjusza, 1659

Wczesne rękopiśmienne świadectwo współczesnej recepcji Molière’a

Terentius, Publius (ok. 195/185–159 p.n.e.).
Comoediae Sex.
Lutetiae Parisiorum: Petrum Lamy, 1659.
Format octavo.

Współczesną ręką obok drukowanego dramatis personae Eunucha Terencjusza wpisano niemal kompletną obsadę, przypisując francuskie imię prawie każdej postaci. Dotychczas nie udało się zidentyfikować żadnego odnotowanego wystawienia Eunucha, które odpowiadałoby tej obsadzie. Adnotacje najprawdopodobniej zachowują więc obsadę nieznanego skądinąd przedstawienia prywatnego, szkolnego, prowincjonalnego lub wędrownego zespołu teatralnego albo współczesnej adaptacji, w której antyczne postaci Terencjusza zostały przekształcone za pomocą języka siedemnastowiecznej sceny francuskiej.

Rękopiśmienna obsada jest szczególnie interesująca ze względu na skrajną rzadkość wczesnych rękopiśmiennych świadectw recepcji Molière’a. Nie zachował się żaden rękopis autorski którejkolwiek z jego sztuk, a materiałów rękopiśmiennych związanych ze środowiskiem teatralnym, w którym odbywały się ich pierwsze przedstawienia, przetrwało bardzo niewiele.

Wpisane tutaj imiona tworzą uderzająco molierowski zespół. Léandre, Valère, Jacqueline i Perrin występują razem w Le Médecin malgré lui, wystawionym po raz pierwszy w 1666 roku. La Flèche jest służącym w L’Avare z 1668 roku, natomiast Silvestre występuje jako sługa w Les Fourberies de Scapin z 1671 roku.

Co istotniejsze, imiona nie zostały przypisane przypadkowo. W kilku przypadkach postać Terencjusza zastąpiono imieniem bohatera Molière’a pełniącego tę samą funkcję dramatyczną. Młody kochanek otrzymuje imię molierowskiego młodego kochanka, służący imię molierowskiego służącego, a żeńska postać służebna imię odpowiadającej jej postaci kobiecej z komedii Molière’a. Autor adnotacji najwyraźniej rozumiał zatem funkcje dramatyczne poszczególnych bohaterów i świadomie je zestawiał. Połączenie wielokrotnie powtarzających się imion zaczerpniętych z Molière’a z odpowiadającymi im typami postaci sprawia, że przypadkowa zbieżność jest praktycznie nieprawdopodobna.

Wśród adnotacji pojawia się również Mondor, słynne imię ze starszej tradycji francuskiego teatru komicznego, związane z Tabarinem. Rękopis zdaje się zatem umieszczać Terencjusza bezpośrednio w żywej tradycji siedemnastowiecznej komedii francuskiej, łącząc bohaterów Molière’a z imionami odziedziczonymi po popularnym teatrze, który go poprzedzał.

Rękopiśmienna lista obsady może pochodzić z lat 70. XVII wieku i tym samym stanowić wyjątkowo wczesne świadectwo bezpośredniego oddziaływania teatru Molière’a, być może jeszcze z okresu jego życia. Czyniłoby to ten wolumin jednym z najwcześniejszych zachowanych świadectw teatralnej recepcji Molière’a. Książka zdaje się dokumentować nieznane dotąd przedstawienie lub adaptację Terencjusza, w której klasyczną komedię świadomie przekształcono za pomocą postaci i typów komicznych współczesnego teatru francuskiego, w tym teatru Molière’a.